Chỉ khi mất đi một thứ, chúng ta mới biết nó đã trở thành một phần của cuộc sống đến mức nào
Trước khi bắt đầu thử thách này, tôi thực sự không nghĩ Google quan trọng đến vậy. Nó chỉ là một công cụ tìm kiếm. Nó giống như một cái búa trong hộp đồ nghề hoặc một chiếc thìa trong nhà bếp. Ta dùng nó hằng ngày nhưng không mấy khi dành thời gian nghĩ về nó. Thế nhưng ngay trong ngày đầu tiên, tôi đã nhận ra mọi thứ không đơn giản như vậy.
Buổi sáng tôi muốn kiểm tra thời tiết. Vài phút sau tôi cần tìm một địa chỉ khách hàng. Trong giờ làm việc, tôi phải tra cứu một số liệu liên quan đến dự án đang thực hiện. Buổi trưa tôi muốn kiểm tra một nhà hàng mới mở gần văn phòng. Tối đến, tôi lại tò mò về lịch thi đấu của một giải bóng đá nào đó. Mỗi lần như vậy, phản xạ đầu tiên của tôi luôn là mở trình duyệt và tìm kiếm. Điều đáng nói là tôi không hề ý thức được tần suất của hành động ấy cho đến khi cố tình ngăn bản thân thực hiện nó.
Sau khoảng hai ngày, tôi bắt đầu hiểu rằng Google không còn đơn thuần là một công cụ nữa. Nó đã trở thành một phần trong cách bộ não vận hành. Mỗi khi một câu hỏi xuất hiện, bộ não gần như bỏ qua hoàn toàn giai đoạn suy nghĩ và chuyển thẳng sang giai đoạn tìm kiếm. Quá trình đó diễn ra nhanh đến mức tôi không còn phân biệt được đâu là trí nhớ của mình và đâu là trí nhớ đang được thuê ngoài cho Internet.
Điều khiến tôi bất ngờ nhất là cảm giác khó chịu khi không thể tìm câu trả lời ngay lập tức
Những ngày đầu tiên thực sự không dễ chịu như tôi tưởng. Tôi thử dùng các công cụ tìm kiếm khác, thử đọc trực tiếp các diễn đàn, thử tìm thông tin từ những nguồn gốc thay vì các kết quả tổng hợp quen thuộc. Mọi thứ vẫn hoạt động, nhưng cảm giác giống như một người đã quen đi trên đường cao tốc bỗng phải quay lại những con đường nhỏ trong thành phố. Bạn vẫn đến được nơi cần đến, nhưng mọi thứ đều chậm hơn một chút và đòi hỏi nhiều chú ý hơn một chút.
Điều thú vị là cảm giác khó chịu không xuất hiện vì tôi thiếu thông tin. Nó xuất hiện vì tôi không còn nhận được thông tin ngay lập tức. Chỉ sau vài ngày, tôi bắt đầu nhận ra mình đã quen với việc mọi câu hỏi đều phải có câu trả lời trong vòng vài giây. Sự chậm trễ nhỏ nhất cũng tạo ra cảm giác bồn chồn kỳ lạ, như thể có một việc gì đó chưa hoàn thành trong đầu.
Đó là lúc tôi bắt đầu tự hỏi liệu vấn đề có thực sự nằm ở Google hay không. Có thể công cụ tìm kiếm không làm chúng ta lười suy nghĩ. Nhưng chắc chắn nó đã khiến chúng ta quen với việc không phải sống cùng những câu hỏi quá lâu.
Khoảng trống giữa câu hỏi và câu trả lời hóa ra lại quan trọng hơn tôi từng nghĩ
Khoảng tuần thứ hai, một thay đổi nhỏ bắt đầu xuất hiện. Vì không còn muốn mất thời gian mở nhiều nguồn khác nhau cho mọi thắc mắc nhỏ nhặt, tôi bắt đầu dành vài phút để tự suy nghĩ trước. Nghe có vẻ rất đơn giản, nhưng đây là điều tôi đã không làm trong nhiều năm.
Có những câu hỏi mà trước đây tôi sẽ lập tức tìm kiếm, giờ tôi thử nhớ lại những gì mình từng đọc hoặc từng nghe. Có những chủ đề tôi dành thời gian suy luận trước khi kiểm chứng. Có những cuộc tranh luận với bạn bè kéo dài lâu hơn vì không ai rút điện thoại ra để tìm đáp án sau ba mươi giây. Và kỳ lạ thay, tôi bắt đầu thấy thích cảm giác đó.
Tôi nhận ra phần thú vị nhất của tri thức đôi khi không nằm ở câu trả lời cuối cùng. Nó nằm ở hành trình đi tìm câu trả lời. Nó nằm ở những giả thuyết sai, những suy luận chưa hoàn chỉnh và những lần phải kết nối các mảnh ghép trong đầu để hiểu một vấn đề nào đó. Google giúp chúng ta đến đích rất nhanh, nhưng đôi khi chính tốc độ ấy cũng khiến chúng ta bỏ lỡ một phần trải nghiệm.
Điều đáng sợ không phải là Google biết quá nhiều, mà là tôi đã quen với việc không cần nhớ quá nhiều
Đến tuần thứ ba, tôi bắt đầu nhận ra điều khiến mình suy nghĩ nhiều nhất trong toàn bộ thử nghiệm này. Đó không phải là câu chuyện về quyền riêng tư. Đó cũng không phải câu chuyện về sức mạnh của các tập đoàn công nghệ. Điều khiến tôi bận tâm hơn là việc bộ não con người thích nghi với sự tiện lợi nhanh đến mức nào.
Tôi lớn lên trong thời kỳ mà người ta vẫn phải ghi nhớ số điện thoại của bạn bè. Tôi còn nhớ những ngày phải tìm thông tin trong sách, trong báo hoặc trong thư viện. Tôi từng nghĩ những kỹ năng đó sẽ luôn ở lại với mình. Nhưng hóa ra chúng biến mất nhanh hơn tôi tưởng rất nhiều. Không phải vì ai ép tôi từ bỏ chúng. Chúng biến mất đơn giản vì công nghệ mang đến một lựa chọn thuận tiện hơn.
Google không lấy đi trí nhớ của tôi. Nó chỉ khiến tôi không còn cần sử dụng trí nhớ theo cách cũ nữa. Và đó mới là điều đáng suy ngẫm. Bởi rất nhiều thay đổi lớn trong cuộc sống hiện đại không xảy ra bằng sự cưỡng ép. Chúng xảy ra bằng sự tiện lợi.
Sau 30 ngày, tôi quay lại dùng Google nhưng không còn giống trước
Khi thử thách kết thúc, tôi quay lại sử dụng Google gần như ngay lập tức. Thành thật mà nói, tôi không có ý định biến cuộc sống của mình thành một cuộc chiến chống lại công nghệ. Google vẫn là một công cụ tuyệt vời. Nó vẫn giúp tôi tiết kiệm thời gian mỗi ngày. Nó vẫn là một trong những phát minh hữu ích nhất mà Internet từng tạo ra.
Nhưng có một điều đã thay đổi.
Mỗi khi một câu hỏi xuất hiện trong đầu, tôi thường dành thêm vài giây để suy nghĩ trước khi tìm kiếm. Tôi cố gắng nhớ lại những gì mình đã biết. Tôi thử tự kết nối các dữ kiện trước khi để thuật toán làm điều đó thay mình. Không phải lúc nào tôi cũng làm được, nhưng ít nhất bây giờ tôi đã ý thức được rằng giữa câu hỏi và câu trả lời vẫn tồn tại một khoảng không gian rất đáng giá.
Có lẽ điều đáng sợ nhất mà tôi nhận ra sau 30 ngày không dùng Google không phải là việc công nghệ đang trở nên quá thông minh. Điều đáng sợ hơn là việc con người rất dễ đánh đổi những khả năng mình từng sở hữu chỉ để đổi lấy thêm một chút tiện lợi. Và bởi quá trình đó diễn ra âm thầm đến mức gần như không gây đau đớn, chúng ta thường chỉ nhận ra nó khi đã đi được rất xa.