Tôi từng nghĩ vấn đề nằm ở ứng dụng. Nếu tìm được đúng công cụ, đúng hệ thống, đúng app năng suất, cuộc sống của tôi sẽ tự động trở nên ngăn nắp hơn, hiệu quả hơn và thành công hơn. Thế nhưng sau nhiều năm làm nhân viên văn phòng, tôi nhận ra mình đã trả tiền cho không ít ứng dụng rồi bỏ quên chúng chỉ sau vài tuần. Điều thú vị là bài học tôi học được từ những khoản tiền đó lại không liên quan nhiều đến công nghệ.
Tôi từng mua ứng dụng như mua hy vọng
Nếu nhìn vào lịch sử thanh toán App Store và Google Play của tôi trong vài năm gần đây, anh em sẽ thấy một danh sách khá dài những cái tên nghe rất quen thuộc. Có Notion AI, Todoist Pro, Evernote Premium, Readwise Reader, Headspace, Duolingo Super, Calm, Forest, TickTick, Grammarly Premium và cả một vài ứng dụng ghi chú mà bây giờ tôi còn không nhớ nổi tên.
Mỗi lần bỏ tiền ra mua, cảm giác lúc đó đều rất giống nhau. Tôi không thật sự mua một ứng dụng. Tôi đang mua một phiên bản tương lai của chính mình. Tôi hình dung rằng từ tuần sau, tôi sẽ trở thành một người ngăn nắp hơn. Tôi sẽ lên kế hoạch công việc rõ ràng hơn. Tôi sẽ đọc sách đều đặn hơn. Tôi sẽ học tiếng Anh mỗi ngày. Tôi sẽ thiền buổi sáng. Tôi sẽ không còn quên deadline. Tôi sẽ không còn thức khuya lướt TikTok vô nghĩa.
Điều buồn cười là cảm giác sung sướng nhất thường xuất hiện ngay lúc bấm nút thanh toán chứ không phải lúc sử dụng. Chỉ cần thấy dòng chữ “Premium Activated”, tôi đã có cảm giác mình vừa tiến gần hơn tới cuộc sống lý tưởng nào đó, mặc dù thực tế chẳng có điều gì thay đổi vào sáng hôm sau.
Notion AI không thể biến tôi thành người có tổ chức
Tôi nhớ rất rõ giai đoạn mình phát cuồng vì các video desk setup và productivity trên YouTube. Ở đâu cũng thấy người ta khoe những dashboard Notion đẹp như trung tâm điều khiển của NASA. Mỗi mục tiêu đều được quản lý khoa học. Mỗi dự án đều có timeline. Mỗi ngày đều có checklist hoàn hảo.
Tôi cũng lao vào xây dựng hệ thống riêng cho mình. Có lúc tôi dành nguyên một cuối tuần chỉ để thiết kế template, chỉnh màu sắc, tạo database và kết nối mọi thứ với nhau. Kết quả là hệ thống ngày càng đẹp nhưng công việc thực tế lại chẳng tiến triển bao nhiêu.
Sau vài tháng, tôi nhận ra một sự thật hơi đau lòng. Người có tổ chức không phải vì họ dùng Notion. Họ dùng Notion hiệu quả vì bản thân họ đã có tính tổ chức từ trước. Công cụ chỉ khuếch đại thói quen vốn có. Nó không thể tạo ra thói quen từ con số không.
Todoist và giấc mơ trở thành người làm việc hiệu quả
Tôi từng tin rằng nếu tìm được ứng dụng quản lý công việc hoàn hảo, cuộc đời mình sẽ thay đổi. Vì thế tôi thử gần như mọi thứ. Todoist, TickTick, Microsoft To Do, Things, Asana, Trello. Mỗi ứng dụng đều khiến tôi hào hứng trong vài ngày đầu tiên.
Nhưng rồi một mô hình quen thuộc luôn lặp lại. Danh sách công việc ngày càng dài hơn. Những mục chưa hoàn thành bắt đầu tích tụ. Những deadline bị dời từ hôm nay sang ngày mai rồi sang tuần sau. Cuối cùng, chính ứng dụng được tạo ra để giảm căng thẳng lại trở thành nguồn gây áp lực.
Sau này tôi mới hiểu rằng vấn đề không phải là thiếu công cụ quản lý công việc. Vấn đề là tôi đang nhận quá nhiều việc hơn khả năng xử lý của mình. Không có ứng dụng nào trên thế giới có thể giải quyết chuyện đó. Đôi khi điều tôi cần không phải một app mới mà là học cách nói “không”.
Headspace và Calm không chữa được những thứ tôi né tránh
Có giai đoạn công việc khiến tôi căng thẳng liên tục. Tôi đăng ký Headspace. Sau đó là Calm. Tôi nghe podcast về thiền. Tôi xem video về mindfulness. Tôi tin rằng chỉ cần dành vài phút mỗi ngày là tâm trí sẽ bình yên hơn.
Một thời gian ngắn, điều đó thực sự có tác dụng. Nhưng rồi tôi nhận ra những lúc mình bỏ ứng dụng nhiều nhất lại chính là những lúc cuộc sống rối nhất. Không phải vì ứng dụng kém hiệu quả mà vì tôi đang cố dùng thiền để né tránh những vấn đề thực sự cần giải quyết.
Có những áp lực đến từ công việc. Có những mâu thuẫn trong gia đình. Có những nỗi lo tài chính. Có những quyết định khó khăn mà sớm muộn gì cũng phải đối mặt. Không có ứng dụng nào đủ mạnh để thay thế việc ngồi xuống và xử lý những điều đó.
Duolingo không thất bại, người thất bại là tôi
Tôi từng có chuỗi học hơn 100 ngày trên Duolingo. Mỗi tối trước khi ngủ, tôi đều mở app lên để giữ streak. Cảm giác nhìn con số ngày liên tục tăng lên thực sự gây nghiện.
Nhưng rồi có một ngày tôi nhận ra mình đang học vì streak chứ không phải vì ngôn ngữ. Tôi hoàn thành bài học trong ba phút chỉ để duy trì chuỗi ngày. Tôi không còn nhớ nội dung vừa học. Tôi không còn thấy hứng thú với việc sử dụng ngoại ngữ ngoài đời thực.
Lúc đó tôi hiểu rằng đôi khi chúng ta rất dễ nhầm lẫn giữa hoạt động và tiến bộ. Chỉ vì mình đang làm một điều gì đó không có nghĩa là mình đang tiến về phía trước.
Readwise khiến tôi nhận ra mình thích sưu tầm hơn là học hỏi
Đây có lẽ là ứng dụng tôi yêu thích nhất và cũng ít sử dụng đúng mục đích nhất. Tôi lưu hàng trăm bài viết. Tôi highlight hàng nghìn đoạn văn. Tôi xây dựng một thư viện kiến thức khổng lồ mà bất kỳ ai nhìn vào cũng nghĩ tôi là người đọc rất nhiều.
Nhưng sự thật là phần lớn những nội dung đó tôi không bao giờ mở lại lần thứ hai.
Tôi dần nhận ra mình thích cảm giác sở hữu kiến thức hơn là quá trình tiêu hóa kiến thức. Tôi thích lưu lại một bài viết hay vì nó khiến tôi cảm thấy mình đang học hỏi. Nhưng cảm giác đó hoàn toàn khác với việc thật sự ngồi xuống, suy ngẫm và biến điều vừa đọc thành một phần trong cách suy nghĩ của bản thân.
Điều những ứng dụng bị bỏ quên dạy tôi
Sau nhiều năm và khá nhiều tiền đã chi ra, tôi không còn thấy tiếc những khoản thanh toán đó nữa. Thật ra chúng dạy tôi một bài học khá quan trọng.
Hầu hết chúng ta không mua ứng dụng vì tính năng. Chúng ta mua ứng dụng vì hy vọng. Chúng ta hy vọng mình sẽ trở thành người chăm chỉ hơn, kỷ luật hơn, thông minh hơn hoặc bình tĩnh hơn. Chúng ta hy vọng một công cụ mới có thể mở ra một cuộc sống mới.
Nhưng cuối cùng, điều thay đổi cuộc sống không phải là ứng dụng. Đó là những hành động rất nhàm chán được lặp lại đủ lâu. Đó là việc mở laptop và bắt đầu làm việc khi không có động lực. Đó là việc đọc thêm vài trang sách khi đã mệt. Đó là việc đi ngủ đúng giờ thay vì lướt TikTok thêm một tiếng nữa.
Công nghệ có thể hỗ trợ hành trình đó. Nó có thể làm mọi thứ dễ dàng hơn. Nhưng nó không thể đi thay chúng ta.
Và có lẽ đó là lý do vì sao mỗi lần nhìn lại danh sách những app mình từng trả tiền rồi bỏ quên, tôi không còn thấy lãng phí nữa. Tôi chỉ thấy đó là những dấu vết của một người luôn cố gắng trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình, dù đôi khi vẫn loay hoay tìm đường như bao người khác.