Có những đêm tháng 5 nóng đến mức chỉ cần mất điện vài phút là cả căn phòng lập tức biến thành một chiếc lò hấp khổng lồ. Người ta nằm xoay qua xoay lại, mồ hôi dính sau gáy, ga giường nóng ran như vừa phơi ngoài nắng, và thứ đầu tiên ai cũng nghĩ đến gần như luôn là chiếc quạt máy đang quay lạch cạch ở góc phòng. Chỉ cần bật số mạnh hơn một chút, để gió phả thẳng vào mặt, vào ngực hay đôi chân đang nóng bức, cảm giác dễ chịu lập tức xuất hiện như một sự giải thoát giữa mùa hè oi ả.
Nhưng điều kỳ lạ là rất nhiều người lại thức dậy vào sáng hôm sau với một cơ thể rã rời hơn cả trước khi ngủ. Có người khô họng, nghẹt mũi, có người đau vai gáy, nhức đầu nhẹ hoặc cảm thấy giấc ngủ chập chờn dù đã nằm trên giường đủ 7 đến 8 tiếng. Chúng ta thường nghĩ nguyên nhân đến từ thời tiết quá nóng, nhưng thực tế đôi khi vấn đề lại nằm ở chính chiếc quạt đã chạy suốt cả đêm ngay bên cạnh mình.
Cảm giác mát lúc đầu không đồng nghĩa với một giấc ngủ ngon
Nhiều người nhầm giữa cảm giác “dễ chịu khi bắt đầu ngủ” với “một giấc ngủ chất lượng kéo dài suốt đêm”. Quạt đúng là giúp cơ thể hạ nhiệt nhanh hơn trong thời điểm đầu tiên khi vừa đặt lưng xuống giường, đặc biệt trong những ngày nền nhiệt ngoài trời có thể vượt ngưỡng 38 đến 39 độ C như ở Việt Nam thời gian này. Tuy nhiên, cơ thể con người không giữ nguyên trạng thái nhiệt độ suốt đêm.
Khoảng gần sáng là lúc thân nhiệt tự nhiên bắt đầu giảm xuống để đưa cơ thể vào trạng thái nghỉ sâu hơn. Nếu quạt vẫn tiếp tục thổi trực tiếp trong nhiều giờ liền, đặc biệt ở tốc độ mạnh, cơ thể sẽ phải liên tục thích nghi với luồng khí lạnh đó. Điều này khiến não bộ không thể duy trì trạng thái ngủ sâu ổn định, dẫn tới hiện tượng tỉnh giấc giữa đêm, ngủ mơ nhiều hoặc sáng dậy vẫn thấy mệt.
Các chuyên gia về giấc ngủ tại Anh cho rằng nhiều người tưởng mình ngủ đủ nhưng thực chất chất lượng giấc ngủ đã bị cắt vụn thành nhiều giai đoạn nhỏ mà bản thân không nhận ra. Đó cũng là lý do có những hôm bật quạt cả đêm nhưng sáng dậy vẫn thấy người nặng nề, thiếu năng lượng và cực kỳ khó tỉnh táo.
Không khí quá khô khiến cơ thể khó chịu hơn tưởng tượng
Một trong những vấn đề ít được để ý nhất khi ngủ bật quạt là việc luồng gió liên tục làm khô không khí xung quanh cơ thể. Khi hơi nước trên da và trong đường hô hấp bị hút đi quá nhanh, mũi và cổ họng sẽ bắt đầu rơi vào trạng thái khô rát.
Rất nhiều người từng trải qua cảm giác sáng ngủ dậy bị đau họng nhẹ, môi khô, nghẹt mũi hoặc khàn giọng nhưng thường nghĩ do uống ít nước hay thời tiết thay đổi. Thực tế, nguyên nhân đôi khi chỉ đơn giản là chiếc quạt đã quay thẳng vào mặt họ suốt 7 tiếng đồng hồ.
Với những người bị viêm xoang, dị ứng hoặc có hệ hô hấp nhạy cảm, tình trạng này còn dễ khiến bụi trong phòng bị khuấy lên liên tục và phát tán khắp không khí. Một chiếc quạt lâu ngày không vệ sinh có thể trở thành nơi tích tụ bụi mịn, lông vải và vi khuẩn mà chính chúng ta không nhìn thấy bằng mắt thường. Và rồi mỗi đêm, tất cả lại bị thổi trực tiếp vào vùng hô hấp trong lúc cơ thể đang yếu nhất.
Đó là lý do nhiều người ngủ quạt thường xuyên nhưng sáng nào cũng cảm thấy cổ họng có đờm nhẹ, hắt hơi hoặc ngứa mũi dù không hề bị cảm lạnh.
Đau vai gáy sau khi ngủ không phải lúc nào cũng do nằm sai tư thế
Có một điều rất nhiều đàn ông sau tuổi 30 bắt đầu nhận ra: chỉ cần ngủ sai một chút thôi là sáng hôm sau cổ và vai có thể đau âm ỉ cả ngày. Và luồng gió lạnh từ quạt chính là thứ dễ khiến tình trạng đó xảy ra hơn.
Khi cơ bắp tiếp xúc với luồng khí mát liên tục trong thời gian dài, đặc biệt ở vùng cổ, vai hoặc lưng, cơ thể sẽ phản ứng bằng cách co cơ nhẹ để giữ nhiệt. Việc co kéo kéo dài suốt đêm khiến nhiều người thức dậy với cảm giác cứng cổ, đau vai gáy hoặc nhức vùng lưng trên dù hôm trước không vận động mạnh.
Điều này thường xuất hiện rõ nhất ở những người để quạt hướng trực tiếp vào đầu giường hoặc nằm quá gần quạt trong phòng nhỏ. Ban đầu cảm giác rất mát và dễ ngủ, nhưng càng về sáng cơ thể càng lạnh dần mà bản thân lại không nhận ra vì đang ngủ sâu.
Đó cũng là lý do có những sáng mùa hè nóng bức nhưng nhiều người vẫn phải đi tìm dầu nóng hoặc đứng dưới vòi sen nước ấm chỉ để làm dịu cảm giác đau cơ sau một đêm bật quạt.
Dùng quạt thế nào để vừa mát vừa không hại sức khỏe?
Thực ra, vấn đề không nằm ở việc có nên bật quạt hay không, mà nằm ở cách chúng ta sử dụng nó. Trong những ngày nóng cực điểm, quạt vẫn là giải pháp cần thiết với rất nhiều gia đình, đặc biệt ở những nơi không dùng điều hòa hoặc muốn tiết kiệm điện.
Tuy nhiên, thay vì để gió thổi thẳng vào người suốt đêm, cách tốt hơn là hướng quạt vào tường hoặc để quạt quay đảo chiều nhằm giúp luồng khí lưu thông đều trong phòng. Không khí vẫn mát nhưng cơ thể sẽ không bị “đóng băng cục bộ” ở một vị trí quá lâu.
Ngoài ra, hẹn giờ tắt quạt sau khoảng 2 đến 3 tiếng cũng là một cách hiệu quả để tránh tình trạng cơ thể bị lạnh vào gần sáng. Khi nhiệt độ ngoài trời bắt đầu dịu xuống, cơ thể cũng không cần lượng gió mạnh như lúc đầu nữa.
Một điều cực kỳ quan trọng khác nhưng thường bị bỏ quên là vệ sinh quạt định kỳ. Chỉ cần tháo lồng quạt ra sau vài tháng sử dụng, nhiều người sẽ giật mình vì lượng bụi bám dày đặc bên trong. Đó chính là thứ chúng ta hít vào phổi mỗi đêm mà không hề hay biết.
Và đôi khi, trong những ngày nóng đến ngột ngạt của mùa hè, thứ cơ thể cần nhất không phải là một luồng gió mạnh hơn, mà chỉ đơn giản là một cách nghỉ ngơi dễ chịu và đúng hơn một chút để sáng hôm sau thức dậy, người vẫn còn đủ năng lượng để tiếp tục đối mặt với cuộc sống ngoài kia.