Dạo gần đây tôi bắt đầu hiểu vì sao nhiều người trưởng thành thích lái xe một mình vào ban đêm mà không mở nhạc, thích đi bộ thật lâu sau giờ tan làm hoặc ngồi im trong quán cà phê đến tận lúc thành phố lên đèn. Không hẳn vì họ cô đơn, cũng chẳng phải đang trốn chạy điều gì quá lớn lao. Chỉ là sau một ngày bị bủa vây bởi email, cuộc gọi, KPI và những cuộc trò chuyện luôn đòi hỏi phải phản hồi ngay lập tức, thứ duy nhất người ta muốn đôi khi chỉ là được yên ổn vài tiếng mà không ai cần đến mình nữa.
Càng lớn, tôi càng cảm thấy cuộc sống hiện đại giống như một trạng thái “đang trực tuyến” kéo dài vô tận. Chúng ta thức dậy cùng điện thoại, làm việc với điện thoại, ăn cơm cùng điện thoại và kết thúc ngày bằng ánh sáng xanh từ màn hình vẫn còn nằm ngay cạnh gối ngủ. Những thông báo công việc len vào cả bữa tối, ngày nghỉ và những chuyến đi vốn được tạo ra để nghỉ ngơi. Thành ra, cơ thể có thể đã rời văn phòng từ lâu nhưng đầu óc thì vẫn còn kẹt ở đó.
Nhiều người nghĩ sự mệt mỏi của dân văn phòng đến từ chuyện tăng ca quá nhiều. Thực ra, thứ khiến con người kiệt sức hơn lại là cảm giác mình chưa bao giờ thật sự được “thoát ra” khỏi công việc.
Người trưởng thành bây giờ hiếm khi được nghỉ thật sự
Ngày trước, tan làm nghĩa là kết thúc. Còn bây giờ, khái niệm đó gần như đã biến mất với rất nhiều người. Một tin nhắn gửi lúc 9 giờ tối có thể kéo theo cả chuỗi trao đổi kéo dài đến nửa đêm. Một email “anh gửi em xem trước nhé” vào tối chủ nhật đủ khiến đầu óc mất sạch cảm giác thư giãn còn sót lại của cuối tuần.
Công nghệ giúp mọi thứ nhanh hơn, tiện hơn nhưng đồng thời cũng khiến ranh giới giữa công việc và cuộc sống riêng bị xóa nhòa một cách đáng sợ. Chúng ta có thể làm việc ở bất kỳ đâu, nhưng đổi lại cũng đồng nghĩa với việc công việc có thể tìm đến mình ở bất kỳ đâu.
Có lần tôi đang ngồi ăn với bạn bè thì điện thoại rung liên tục vì một nhóm chat công việc. Chỉ vài phút sau, tâm trí đã không còn ở bàn ăn nữa mà quay trở lại với những deadline chưa xong và những thứ cần xử lý vào sáng hôm sau. Cảm giác đó rất khó chịu, giống như cuộc sống cá nhân luôn bị ai đó kéo ngược trở lại trước khi mình kịp thở.
Và điều đáng buồn nhất là nhiều người bắt đầu xem chuyện ấy như bình thường.
Sự im lặng giờ đây trở thành một kiểu xa xỉ
Tôi từng nghĩ trưởng thành là có nhiều tiền hơn, công việc tốt hơn hay lịch trình dày đặc hơn. Nhưng rồi có lúc tôi nhận ra điều xa xỉ nhất khi bước qua tuổi 30 thật ra lại là cảm giác đầu óc được yên tĩnh.
Không phải kiểu yên tĩnh của một căn phòng không tiếng động, mà là cảm giác không còn phải chờ đợi thông báo tiếp theo xuất hiện trên màn hình điện thoại. Không phải liên tục chuẩn bị tinh thần để trả lời ai đó. Không phải vừa nằm nghỉ vừa thấp thỏm sợ bỏ sót công việc.
Có những tối tôi chỉ muốn tắt toàn bộ thông báo, đặt điện thoại ở góc xa nhất của căn phòng rồi biến mất khỏi internet vài tiếng. Không cập nhật gì. Không trả lời gì. Không cần chứng minh mình đang bận rộn hay hiệu quả.
Nghe có vẻ đơn giản, nhưng với rất nhiều người làm việc trong môi trường hiện đại, đó lại là chuyện khó đến mức gần như không làm được.
Chúng ta đã quen với việc phải “available” mọi lúc mọi nơi đến mức đôi khi cảm thấy áy náy chỉ vì không phản hồi tin nhắn trong vòng mười phút.
Điều khiến con người kiệt sức không chỉ là công việc
Có một kiểu mệt rất đặc trưng của người trưởng thành sống giữa thời đại số. Đó là cảm giác đầu óc luôn căng như dây đàn dù cơ thể không làm gì quá nặng nhọc. Bạn vẫn đi làm, vẫn hoàn thành deadline, vẫn họp hành bình thường, nhưng sâu bên trong lại có cảm giác năng lượng đang bị bào mòn từng chút một.
Bởi não bộ con người chưa bao giờ được tạo ra để tiếp nhận thông tin liên tục suốt từ sáng đến đêm như cách chúng ta đang sống hiện tại. Mỗi cuộc gọi, mỗi email, mỗi tin nhắn đều buộc đầu óc phải chuyển sang trạng thái phản ứng. Khi trạng thái đó kéo dài quá lâu, con người bắt đầu mất khả năng thư giãn thật sự.
Đó là lý do nhiều người đi nghỉ dưỡng nhưng vẫn mở laptop xử lý việc. Có người nằm trên bãi biển mà mắt vẫn dán vào điện thoại. Có người xin nghỉ phép nhưng tâm trí chưa bao giờ được nghỉ.
Thứ làm họ mệt không chỉ là công việc, mà là cảm giác bản thân luôn phải sẵn sàng cho công việc bất kể lúc nào.
Rồi ai cũng cần học cách biến mất một chút
Tôi nghĩ sẽ đến lúc mỗi người trưởng thành phải tự học cách tạo khoảng cách với thế giới để bảo vệ sự tỉnh táo của chính mình. Không ai có thể sống mãi trong trạng thái căng thẳng kéo dài mà không trả giá bằng sức khỏe tinh thần.
Có người chọn đi tập thể thao sau giờ làm để đầu óc được “reset”. Có người tắt thông báo email vào cuối tuần. Có người dành vài ngày lên núi hoặc đi đâu đó thật xa chỉ để sống mà không bị ai tìm thấy.
Những việc ấy không phải trốn tránh trách nhiệm. Đó chỉ là cách con người tự cứu mình khỏi cảm giác bị nuốt chửng bởi guồng quay công việc chưa bao giờ dừng lại.
Bởi sau cùng, ai rồi cũng sẽ nhận ra rằng cuộc sống không nên chỉ còn là chuỗi ngày phản hồi tin nhắn, chạy deadline và chờ đến cuối tháng để nhận lương. Một người khỏe mạnh không phải người làm việc nhiều nhất, mà là người vẫn còn giữ được khả năng tận hưởng những khoảng lặng nhỏ bé của cuộc đời sau khi tan làm.