Có những ngày trong đời tôi không còn nhớ nổi mình đã làm gì. Nhưng những khoảnh khắc World Cup thì vẫn còn nguyên vẹn như thể mới xảy ra hôm qua. Điều đó khiến tôi tự hỏi liệu đây có phải cỗ máy sản xuất ký ức mạnh nhất thế giới hay không.
Chúng ta quên rất nhiều thứ nhưng lại nhớ World Cup một cách kỳ lạ
Càng lớn tuổi tôi càng nhận ra bộ não con người vận hành theo một cách rất khó hiểu. Tôi không nhớ mình đã ăn gì vào một ngày bình thường cách đây ba tháng. Tôi không nhớ cuộc trò chuyện diễn ra trong một buổi chiều thứ tư nào đó năm 2018. Thậm chí có những sự kiện từng rất quan trọng vào thời điểm xảy ra nhưng giờ đây chỉ còn lại vài mảnh ký ức mờ nhạt. Thế nhưng tôi vẫn nhớ chính xác mình đang ngồi ở đâu khi Zinedine Zidane húc đầu Marco Materazzi trong trận chung kết World Cup 2006. Tôi vẫn nhớ căn phòng nhỏ nơi cả gia đình cùng thức đến sáng để xem Ronaldo “béo” ghi bàn vào lưới Đức năm 2002. Tôi vẫn nhớ cảm giác bồn chồn trong đêm Messi nâng cúp tại Qatar năm 2022 và cảm giác như hàng triệu người trên thế giới đang cùng trải qua một cảm xúc giống nhau. Điều kỳ lạ là những ký ức ấy không hề bị bào mòn theo thời gian. Chúng nằm ở đâu đó trong đầu và chỉ cần ai nhắc đến là mọi thứ lập tức hiện lên rõ ràng như một thước phim vừa được tua lại.
Có lẽ đó là lý do tôi luôn nghĩ World Cup không đơn thuần là một giải bóng đá. Nó giống như một cột mốc cảm xúc mà mỗi người vô tình dùng để đánh dấu cuộc đời mình. Người ta không chỉ nhớ một trận đấu hay một bàn thắng. Người ta nhớ mình đã là ai vào thời điểm đó, đang sống ở đâu, đang yêu ai, đang lo lắng điều gì và đang mơ về tương lai như thế nào.
World Cup không xuất hiện đủ thường xuyên để trở nên bình thường
Một trong những lý do khiến World Cup đặc biệt nằm ở khoảng cách giữa các lần diễn ra. Bốn năm nghe qua có vẻ không dài, nhưng thực ra đó là một khoảng thời gian đủ để một con người thay đổi hoàn toàn. Giữa hai kỳ World Cup, có người tốt nghiệp đại học, có người lập gia đình, có người làm cha, có người chuyển nghề, có người mất đi người thân quan trọng nhất trong cuộc đời mình. Khi World Cup quay trở lại, giải đấu vẫn mang cái tên quen thuộc đó nhưng người xem đã không còn là phiên bản cũ nữa.
Tôi từng xem World Cup 2002 khi còn là một cậu bé chỉ biết háo hức vì được thức khuya. Đến World Cup 2010, tôi xem cùng nhóm bạn đại học và nghĩ rằng tuổi trẻ sẽ kéo dài mãi mãi. World Cup 2018 đến khi mọi người bắt đầu có công việc riêng, ít thời gian gặp nhau hơn nhưng vẫn cố gắng hẹn nhau xem vài trận quan trọng. Đến World Cup 2022, nhiều người trong nhóm đã có gia đình, có con nhỏ và không còn khả năng thức trắng đêm như trước. Mỗi kỳ World Cup giống như một bức ảnh chụp lại cuộc đời ở một thời điểm khác nhau. Khi nhìn lại, điều khiến chúng ta xúc động không chỉ là bóng đá mà là việc nhận ra mình đã đi qua bao nhiêu chặng đường kể từ lần gần nhất giải đấu diễn ra.
Những ký ức World Cup thường mạnh hơn cả những bộ phim hay nhất
Điều làm tôi ngạc nhiên nhất là World Cup liên tục tạo ra những câu chuyện mà nếu đưa vào điện ảnh, nhiều người sẽ cho rằng kịch bản quá phi thực tế. Hãy nghĩ về Lionel Messi. Một thiên tài được cả thế giới công nhận nhưng lại luôn thiếu đúng chiếc cúp quan trọng nhất. Anh thất bại năm 2006, thất bại năm 2010, thất bại đau đớn năm 2014 rồi tiếp tục lỡ hẹn ở những giải đấu lớn sau đó. Rất nhiều người từng nghĩ câu chuyện của Messi sẽ kết thúc bằng một nỗi tiếc nuối. Nhưng rồi ở tuổi 35, trong kỳ World Cup cuối cùng của sự nghiệp, anh vô địch theo cách mà những người viết kịch bản Hollywood có lẽ cũng phải ghen tị.
World Cup luôn có những câu chuyện như thế. Đó là Luka Modric đưa Croatia vào chung kết dù đất nước của anh chỉ có vài triệu dân. Đó là Morocco khiến cả thế giới ngỡ ngàng khi tiến vào bán kết. Đó là Ronaldo “béo” trở lại sau những chấn thương tưởng như chấm dứt sự nghiệp để rồi trở thành người hùng của Brazil. Những khoảnh khắc ấy không chỉ thuộc về bóng đá. Chúng trở thành một phần của văn hóa đại chúng, trở thành những câu chuyện được kể đi kể lại suốt nhiều năm sau khi giải đấu kết thúc.
Có lẽ đó là sức mạnh đặc biệt của World Cup. Nó không chỉ tạo ra nhà vô địch. Nó tạo ra những câu chuyện mà con người muốn ghi nhớ.
Khi lớn tuổi hơn, tôi nhận ra mình xem World Cup vì những lý do khác
Ngày còn trẻ, tôi xem World Cup với tâm thế của một người hâm mộ bóng đá thuần túy. Tôi muốn biết đội nào mạnh nhất, cầu thủ nào ghi nhiều bàn nhất và ai sẽ trở thành nhà vô địch. Nhưng càng lớn tuổi, tôi càng nhận ra điều giữ mình quay lại với giải đấu này không nằm ở kết quả cuối cùng. Thứ hấp dẫn hơn nằm ở cảm giác được sống trong một khoảng thời gian mà cả thế giới dường như cùng hướng về một nơi.
Có điều gì đó rất đẹp trong việc hàng tỷ người thức khuya, tranh luận, vui mừng hay thất vọng vì cùng một sự kiện. Trong thời đại mà mỗi người sống trong thuật toán riêng, đọc những nội dung khác nhau và theo đuổi những mối quan tâm khác nhau, World Cup vẫn có khả năng kéo tất cả về cùng một cuộc trò chuyện. Trong suốt một tháng, những người chưa từng gặp nhau vẫn có thể chia sẻ cùng một cảm xúc. Đó là thứ ngày càng hiếm trong thế giới hiện đại.
Có lẽ vì vậy mà World Cup luôn tạo ra những ký ức mạnh mẽ đến thế. Nó không chỉ gắn với bóng đá mà còn gắn với cảm giác thuộc về một điều gì đó lớn hơn chính bản thân mình.
Có thể đây thật sự là cỗ máy sản xuất ký ức mạnh nhất hành tinh
Tôi không biết có sự kiện nào khác trên thế giới vận hành giống World Cup. Olympic rất lớn, Super Bowl rất hoành tráng, Champions League rất đỉnh cao, nhưng không sự kiện nào khiến một người đàn ông trung niên có thể nhớ rõ mình đã ngồi ở đâu cách đây hai mươi năm chỉ vì một bàn thắng được ghi. Không sự kiện nào khiến người ta dùng nó như một thước đo thời gian của cuộc đời. Chúng ta thường nói mình già đi theo năm tháng, nhưng thực ra rất nhiều người hâm mộ bóng đá đang già đi theo các kỳ World Cup.
Khi World Cup 2026 bắt đầu, sẽ có những cậu bé lần đầu tiên thức đêm xem bóng đá giống như tôi từng làm năm 2002. Hai mươi năm sau, rất có thể họ cũng sẽ ngồi ở đâu đó và kể lại cho con mình về giải đấu đầu tiên mà họ không thể quên. Và vòng lặp ấy sẽ tiếp tục diễn ra hết thế hệ này đến thế hệ khác.
Có lẽ đó là lý do tôi luôn tin rằng World Cup không chỉ là giải đấu bóng đá lớn nhất thế giới. Nó còn là nơi lưu giữ những ký ức tập thể mạnh mẽ nhất mà con người hiện đại còn sở hữu. Bởi sau tất cả, điều còn ở lại lâu nhất chưa bao giờ là tỷ số trận đấu hay tên nhà vô địch. Thứ còn ở lại luôn là cảm giác chúng ta đã từng sống trong những khoảnh khắc ấy.