Esports cho tôi sự phấn khích, bóng đá cho tôi ký ức
Điều đầu tiên tôi nhận ra sau hơn hai mươi năm theo dõi bóng đá là phần lớn tình yêu dành cho môn thể thao này không được xây dựng từ những trận đấu đang diễn ra. Nó được xây dựng từ những ký ức tích lũy suốt cả cuộc đời.
Khi xem Manchester United thi đấu, tôi không chỉ xem 90 phút trên sân. Tôi đang nhìn thấy cả một phần tuổi trẻ của mình. Tôi nhớ căn phòng trọ thời sinh viên, nhớ những lần thức trắng đêm cùng đám bạn, nhớ cảm giác chạy xe đi làm với đôi mắt đỏ hoe sau một trận đấu kéo dài đến gần sáng. Mỗi bàn thắng mới đều vô tình đánh thức hàng chục ký ức cũ mà bản thân tưởng đã quên từ lâu.
Trong khi đó, esports thường mang đến một kiểu cảm xúc khác. Nó rất nhanh, rất mạnh và rất trực tiếp. Người xem bị cuốn vào nhịp độ trận đấu, vào kỹ năng cá nhân của tuyển thủ hay vào những khoảnh khắc bùng nổ trên màn hình. Nhưng phần lớn cảm xúc ấy tồn tại trong hiện tại nhiều hơn là quá khứ. Nó giống một cơn sóng lớn đập thẳng vào người xem, trong khi bóng đá giống một dòng sông âm thầm chảy qua nhiều năm tháng của cuộc đời.
Có thể đó là lý do tôi vẫn nhớ rõ cảm giác khi xem bàn thắng của Solskjaer năm 1999 dù đã hơn hai thập kỷ trôi qua, nhưng lại rất khó nhớ cảm xúc của một trận esports đỉnh cao cách đây năm hay sáu năm.
Bóng đá không chỉ là trận đấu, nó là địa lý và văn hóa
Một điều mà esports rất khó sao chép là khả năng gắn liền với một vùng đất cụ thể.
Khi nhắc tới Liverpool, người ta nghĩ tới thành phố cảng nước Anh. Khi nhắc tới Boca Juniors, người ta nghĩ tới những con phố ở Buenos Aires. Khi nhắc tới AC Milan, người ta nghĩ tới nước Ý. Khi nhắc tới đội tuyển Việt Nam, người ta nghĩ tới hàng triệu người dân cùng chia sẻ một lá cờ.
Bóng đá có khả năng kỳ lạ trong việc biến địa lý thành cảm xúc.
Tôi từng ngồi trong một quán cà phê ở Sài Gòn xem đội tuyển Việt Nam thi đấu và chứng kiến hàng trăm người xa lạ ôm nhau sau một bàn thắng. Không ai quen ai. Không ai biết tên nhau. Nhưng trong khoảnh khắc đó, tất cả đều cảm thấy mình thuộc về cùng một cộng đồng.
Esports hiện tại vẫn chưa có được điều đó ở quy mô tương tự. Đúng là nhiều đội tuyển đại diện cho quốc gia hoặc khu vực, nhưng mối liên kết giữa người hâm mộ và vùng đất cụ thể vẫn chưa sâu bằng bóng đá. Một người có thể đổi đội esports yêu thích khá dễ dàng. Nhưng rất khó để một người sinh ra ở Liverpool ngừng yêu Liverpool FC.
Bóng đá tồn tại ngoài màn hình
Có lần tôi nhận ra một điều rất thú vị khi ngồi xem một trận Premier League cùng nhóm bạn.
Trong suốt hai tiếng đồng hồ, thời gian mọi người thực sự nhìn vào màn hình có lẽ chỉ khoảng một nửa. Phần còn lại là những cuộc tranh luận, những câu chuyện cũ, những lần nhắc lại các trận đấu cách đây mười hay hai mươi năm và vô số câu đùa mà chỉ fan bóng đá mới hiểu.
Bóng đá từ lâu đã vượt ra ngoài phạm vi của trận đấu.
Nó xuất hiện trong quán cà phê buổi sáng. Nó xuất hiện trong những cuộc trò chuyện ở công sở. Nó xuất hiện trong các bữa nhậu cuối tuần. Nó xuất hiện trong những câu chuyện giữa cha và con, giữa bạn bè cũ và giữa những người xa lạ ngồi chung một bàn.
Esports đang phát triển rất nhanh nhưng phần lớn trải nghiệm của nó vẫn gắn chặt với màn hình. Người xem thường tiếp nhận trận đấu trực tiếp qua máy tính, điện thoại hoặc các nền tảng phát sóng trực tuyến. Điều đó tạo ra sự tiện lợi nhưng đồng thời cũng khiến trải nghiệm mang tính cá nhân hơn.
Bóng đá thì ngược lại. Nó luôn tìm cách kéo con người lại gần nhau.
Cơ thể con người vẫn tạo ra cảm xúc đặc biệt hơn thuật toán
Đây có lẽ là điểm quan trọng nhất.
Tôi vẫn nhớ rất rõ khoảnh khắc Lionel Messi nâng cúp World Cup 2022. Không phải vì kỹ thuật. Không phải vì chiến thuật. Mà bởi tôi nhìn thấy một người đàn ông đã theo đuổi giấc mơ suốt hàng chục năm cuối cùng cũng đạt được điều mình mong muốn.
Những giọt nước mắt đó là thật.
Những thất vọng đó là thật.
Những chấn thương đó là thật.
Những năm tháng chờ đợi đó là thật.
Bóng đá truyền thống được xây dựng trên giới hạn vật lý của con người. Khi một cầu thủ chạy tới phút 120 và gần như không còn đứng vững, người xem hiểu chính xác sự mệt mỏi ấy. Khi một thủ môn đổ người cứu thua ở giây cuối cùng, người xem cảm nhận được rủi ro mà anh ta vừa chấp nhận.
Esports chắc chắn cũng có áp lực tâm lý rất lớn, nhưng phần lớn khán giả vẫn khó cảm nhận nó theo cách trực quan như những gì diễn ra trên sân cỏ. Bởi con người vốn được lập trình để đồng cảm mạnh mẽ hơn với những gì họ có thể nhìn thấy bằng mắt thường.
Thế hệ trẻ có thể yêu esports nhiều hơn bóng đá, nhưng…
Tôi không nghĩ esports và bóng đá đang ở trong một cuộc chiến.
Thực tế, rất nhiều người trẻ vừa xem bóng đá vừa xem esports. Rất nhiều người trong số họ có thể dành hàng giờ theo dõi một giải đấu Valorant rồi tối đến lại bật Premier League.
Vấn đề không nằm ở việc môn nào tốt hơn.
Vấn đề nằm ở việc bóng đá đang sở hữu thứ mà esports cần rất nhiều thời gian để xây dựng: lịch sử.
Một câu lạc bộ bóng đá có thể tồn tại hơn một trăm năm. Một sân vận động có thể chứng kiến nhiều thế hệ người hâm mộ trưởng thành. Một đội tuyển quốc gia có thể trở thành một phần trong ký ức tập thể của cả dân tộc.
Những thứ đó không thể được tạo ra bằng tiền đầu tư hay công nghệ. Chúng chỉ có thể được tạo ra bằng thời gian.
Và thời gian là thứ không ai có thể mua được.
Có lẽ một ngày nào đó esports sẽ bắt kịp
Tôi không loại trừ khả năng điều đó xảy ra.
Có thể ba mươi năm nữa, một người đàn ông ngoài bốn mươi tuổi sẽ kể cho con mình nghe về những đêm thức trắng xem chung kết thế giới League of Legends giống như cách tôi kể về World Cup hay Champions League hôm nay. Có thể khi đó esports cũng sẽ có những truyền thống, những huyền thoại và những ký ức đủ sâu để kết nối nhiều thế hệ.
Nhưng hiện tại, bóng đá vẫn đang sở hữu một lợi thế rất lớn.
Nó không chỉ là một môn thể thao.
Nó là ký ức tập thể.
Nó là văn hóa.
Nó là tuổi thơ.
Nó là những buổi chiều đá bóng ngoài sân đất.
Nó là những cuộc tranh luận kéo dài hàng chục năm.
Nó là những giọt nước mắt của cả người chiến thắng lẫn kẻ thất bại.
Và quan trọng hơn cả, nó là một phần của cuộc sống ngoài đời thực chứ không chỉ tồn tại trên màn hình.
Tôi tin esports sẽ tiếp tục phát triển. Tôi tin nó sẽ ngày càng chuyên nghiệp, ngày càng hấp dẫn và ngày càng có nhiều người hâm mộ hơn.
Nhưng nếu hỏi tôi liệu esports đã có thể thay thế cảm xúc của bóng đá truyền thống hay chưa, câu trả lời vẫn là chưa.
Không phải vì esports thiếu chất lượng.
Không phải vì thế hệ trẻ sai.
Mà bởi cảm xúc lớn nhất trong thể thao không được tạo ra bởi công nghệ, đồ họa hay số lượng người xem.
Nó được tạo ra bởi thời gian.
Và bóng đá đã có hơn một thế kỷ để tích lũy thứ tài sản vô hình đó.
Đó là lý do tại sao mỗi kỳ World Cup vẫn khiến hàng tỷ người dừng mọi công việc để theo dõi. Đó là lý do tại sao một bàn thắng ở phút bù giờ vẫn có thể khiến cả thành phố phát điên. Và đó cũng là lý do tại sao, dù công nghệ thay đổi nhanh đến đâu, tôi vẫn chưa thấy môn thể thao nào có thể thay thế được cảm giác ấy.