Một ý tưởng nghe có vẻ điên rồ nhưng không còn quá xa vời
Nếu ai đó hỏi tôi câu này cách đây năm năm, có lẽ tôi sẽ bật cười. Ý tưởng để một chương trình máy tính ngồi bình luận World Cup nghe giống kịch bản của một bộ phim khoa học viễn tưởng hơn là một khả năng thực tế. Nhưng sau những gì AI đã làm được trong vài năm gần đây, từ viết báo, tạo hình ảnh, dịch ngôn ngữ cho đến phân tích dữ liệu thời gian thực, tôi không còn chắc điều đó bất khả thi nữa. Thực tế, nếu World Cup 2030 hoặc 2034 xuất hiện một phiên bản bình luận AI nào đó, tôi cũng sẽ không quá bất ngờ.
Điều khiến tôi tò mò không phải là AI có đủ khả năng hay không. Câu hỏi thú vị hơn là nếu điều đó thực sự xảy ra, trải nghiệm xem bóng đá của chúng ta sẽ thay đổi như thế nào. Bởi bình luận bóng đá không đơn thuần là đọc diễn biến trận đấu. Nó là cảm xúc, ký ức, trực giác và đôi khi là cả những sai lầm rất con người. Đó là lý do câu chuyện này đáng để suy nghĩ.
ChatGPT có thể làm nhiều thứ tốt hơn con người
Nếu nhìn một cách công bằng, AI sẽ có rất nhiều lợi thế nếu bước vào cabin bình luận. Một hệ thống như ChatGPT có thể nhớ mọi số liệu thống kê liên quan đến trận đấu trong vài giây. Nó có thể biết một cầu thủ đã chạm bóng bao nhiêu lần, chạy bao nhiêu kilomet, ghi bao nhiêu bàn trong hai mùa giải gần nhất và thậm chí đối đầu với đối thủ hôm nay ra sao trong quá khứ. Trong khi một bình luận viên truyền thống phải vừa quan sát trận đấu vừa cố gắng nhớ các dữ liệu đã chuẩn bị từ trước, AI có thể truy xuất mọi thông tin gần như ngay lập tức.
Hãy tưởng tượng Kylian Mbappe ghi bàn trong trận bán kết World Cup. Chỉ trong một khoảnh khắc, AI có thể lập tức đưa ra hàng loạt dữ kiện liên quan như đây là bàn thắng thứ bao nhiêu của anh tại World Cup, thành tích đó xếp thứ mấy trong lịch sử đội tuyển Pháp, khoảng cách còn lại với những kỷ lục lớn nhất là bao nhiêu và tỷ lệ chiến thắng của Pháp khi Mbappe ghi bàn cao đến mức nào. Về mặt thông tin thuần túy, con người gần như không có cơ hội cạnh tranh.
Điều đó nghe rất hấp dẫn. Khán giả có thể tiếp cận lượng dữ liệu khổng lồ mà trước đây chỉ những đội ngũ phân tích chuyên nghiệp mới có thể xử lý.
Nhưng bóng đá chưa bao giờ chỉ là dữ liệu
Vấn đề là bóng đá không phải môn thể thao mà người ta yêu vì số liệu thống kê. Nếu vậy, những bảng Excel đã trở thành sản phẩm giải trí lớn nhất hành tinh từ lâu rồi.
Điều khiến chúng ta nhớ về World Cup không phải là số lần chạm bóng của Zidane trong trận chung kết năm 2006. Thứ còn đọng lại là khoảnh khắc anh húc đầu vào Materazzi. Chúng ta không nhớ chính xác Lionel Messi thực hiện bao nhiêu đường chuyền ở Qatar 2022. Chúng ta nhớ cảm giác khi anh nâng cao chiếc cúp vàng sau gần hai thập kỷ chờ đợi.
Một bình luận viên giỏi thường không phải người biết nhiều số liệu nhất. Họ là người biết khi nào nên im lặng để sân vận động tự kể câu chuyện của nó. Họ biết cách chọn đúng một câu nói trong đúng một khoảnh khắc để biến nó thành ký ức kéo dài nhiều năm sau đó. Đó là thứ rất khó để lập trình.
Tôi nghĩ AI có thể kể cho bạn biết xác suất ghi bàn của cú sút đó là 0,08 xG. Nhưng AI sẽ rất khó cảm nhận được tại sao hàng triệu người lại bật khóc khi chứng kiến nó xảy ra.
Có một thứ AI không thể trải qua
Tôi từng nghĩ khá nhiều về điều này. Một bình luận viên con người không chỉ nói về bóng đá. Họ mang cả cuộc đời mình vào mỗi trận đấu.
Khi một bình luận viên lớn tuổi nói về Cristiano Ronaldo tại World Cup 2026, ông ấy có thể nhớ lần đầu tiên nhìn thấy Ronaldo ở World Cup 2006. Ông ấy có thể nhớ cảm giác kinh ngạc khi cậu bé tóc vàng ấy rê bóng trước những hậu vệ già dặn nhất thế giới. Ông ấy có thể nhớ những đêm thức trắng ở nhiều kỳ World Cup khác nhau. Những trải nghiệm ấy xuất hiện trong từng câu chữ dù đôi khi không được nói ra trực tiếp.
AI không có tuổi thơ.
AI không có ký ức.
AI chưa từng ngồi cùng bạn bè trong một quán cà phê lúc ba giờ sáng để xem trận bán kết.
AI chưa từng biết cảm giác đội bóng mình yêu thích bị loại ở loạt luân lưu.
AI có thể hiểu khái niệm đó bằng ngôn ngữ.
Nhưng hiểu bằng dữ liệu và hiểu bằng trải nghiệm là hai chuyện hoàn toàn khác nhau.
Có thể tương lai không phải là thay thế
Tôi không nghĩ tương lai của World Cup sẽ là cuộc chiến giữa con người và AI. Có lẽ nó sẽ giống nhiều lĩnh vực khác, nơi cả hai cùng tồn tại.
Hãy tưởng tượng một bình luận viên vẫn là người dẫn dắt chính của trận đấu. Bên cạnh họ là một hệ thống AI liên tục cung cấp thông tin, thống kê, dữ liệu chiến thuật và những xu hướng mà mắt thường khó nhận ra. Người bình luận sẽ không còn phải ghi nhớ hàng nghìn chi tiết trước trận. Họ có thể tập trung hoàn toàn vào việc kể câu chuyện và truyền tải cảm xúc.
Theo cách đó, AI không lấy mất phần việc thú vị nhất của con người. Nó chỉ giúp con người làm tốt hơn những gì họ vốn giỏi.
Thực tế, điều này đã bắt đầu xuất hiện ở nhiều môn thể thao. Các đội bóng sử dụng AI để phân tích đối thủ. Các đài truyền hình dùng AI để xử lý dữ liệu trực tiếp. Các câu lạc bộ dùng AI để tuyển trạch cầu thủ. Thế giới bóng đá đã bước vào kỷ nguyên AI từ lâu rồi, chỉ là phần lớn khán giả chưa nhận ra.
Điều tôi muốn nghe trong một trận chung kết World Cup
Nếu được lựa chọn giữa một bình luận viên AI hoàn hảo và một bình luận viên con người đôi khi mắc lỗi, tôi nghĩ mình vẫn sẽ chọn con người.
Không phải vì AI không đủ giỏi.
Mà vì bóng đá vốn dĩ là trò chơi của những cảm xúc không hoàn hảo.
Tôi thích nghe một giọng nói run lên khi đội tuyển quê hương ghi bàn ở phút bù giờ. Tôi thích nghe sự phấn khích đôi khi hơi quá đà sau một khoảnh khắc thiên tài. Tôi thích cả những lần bình luận viên dự đoán sai, bởi điều đó nhắc tôi rằng họ cũng đang trải qua trận đấu giống như mình.
Có thể một ngày nào đó AI sẽ kể chuyện tốt đến mức không ai phân biệt được nữa. Có thể nó sẽ phân tích trận đấu nhanh hơn, chính xác hơn và thông minh hơn bất kỳ con người nào từng làm công việc này.
Nhưng nếu World Cup là nơi lưu giữ những cảm xúc lớn nhất của bóng đá, tôi vẫn muốn ở thời khắc đội trưởng nâng cao chiếc cúp vàng, giọng nói vang lên bên tai mình là giọng của một con người đã sống cùng trò chơi này suốt nhiều năm, chứ không phải của một cỗ máy dù thông minh đến đâu.
Vì cuối cùng, điều làm World Cup trở nên đặc biệt không phải là thông tin. Điều làm World Cup trở nên đặc biệt là cảm xúc. Và ít nhất ở thời điểm hiện tại, cảm xúc vẫn là thứ con người làm tốt nhất.