Có một thế hệ biết Mbappe trước khi xem đủ một trận của Mbappe
Tôi nhận ra điều đó trong một cuộc trò chuyện rất bình thường với một người em họ. Cậu ấy có thể kể vanh vách những pha rê bóng của Vinicius Junior, biết rõ màn ăn mừng nổi tiếng của Jude Bellingham, thuộc lòng những bàn thắng đẹp nhất của Lamine Yamal và thậm chí còn nắm khá rõ những cuộc tranh cãi xoay quanh các ngôi sao lớn. Nhưng khi tôi hỏi đã xem bao nhiêu trận đấu trọn vẹn của những cầu thủ đó, câu trả lời lại khiến tôi bất ngờ. Không nhiều như tôi tưởng.
Ban đầu tôi nghĩ đó chỉ là một trường hợp cá biệt. Nhưng càng quan sát, tôi càng nhận ra đây là một thay đổi mang tính thế hệ. Những người yêu bóng đá ở tuổi hai mươi hôm nay đang tiếp cận môn thể thao này theo cách rất khác những người ở tuổi ba mươi hoặc bốn mươi. Chúng tôi lớn lên cùng truyền hình cáp, cùng những đêm thức trắng để xem trọn vẹn chín mươi phút thi đấu và cùng những cuộc tranh luận kéo dài nhiều ngày sau đó. Họ lớn lên cùng TikTok, nơi một bàn thắng kéo dài mười giây đôi khi có sức lan tỏa lớn hơn cả một trận đấu kéo dài hai tiếng đồng hồ.
Bóng đá đang được tiêu thụ theo cách hoàn toàn mới
Trong nhiều thập kỷ, trận đấu luôn là trung tâm của thế giới bóng đá. Người hâm mộ xem trận đấu trước, sau đó mới đọc báo, xem lại bàn thắng hoặc tham gia các cuộc tranh luận. TikTok đang âm thầm đảo ngược hoàn toàn quy trình đó.
Ngày nay, rất nhiều người biết đến một cầu thủ thông qua một đoạn video ngắn trước khi thực sự xem anh ta thi đấu. Một pha xử lý kỹ thuật dài mười lăm giây có thể xuất hiện trên điện thoại của hàng triệu người ở nhiều quốc gia khác nhau chỉ vài giờ sau khi diễn ra. Một màn ăn mừng độc đáo có thể thu hút nhiều lượt xem hơn cả trận đấu. Một tình huống gây tranh cãi có thể trở thành chủ đề nóng trên mạng xã hội trước khi các chương trình thể thao kịp lên sóng.
Điều đó tạo ra một hiện tượng rất thú vị. Với nhiều người trẻ, bóng đá không còn bắt đầu từ trận đấu nữa. Nó bắt đầu từ những khoảnh khắc. Họ yêu thích một cầu thủ vì một video viral. Họ bắt đầu theo dõi một đội bóng vì một đoạn clip hài hước. Họ biết đến một giải đấu vì những nội dung liên tục xuất hiện trên bảng tin cá nhân. Trận đấu vẫn tồn tại, nhưng không còn là cánh cửa duy nhất để bước vào thế giới bóng đá.
FIFA cũng hiểu điều đó hơn ai hết
Nếu ai đó vẫn nghĩ đây chỉ là một xu hướng nhất thời của mạng xã hội, có lẽ họ nên nhìn vào cách FIFA đang hành động.
Tháng 1/2026, FIFA chính thức công bố TikTok trở thành “Preferred Platform” đầu tiên trong lịch sử World Cup. Đây không đơn thuần là một thỏa thuận quảng bá. Lần đầu tiên trong lịch sử giải đấu, các đối tác truyền thông được phép phát trực tiếp một phần nội dung trận đấu và các hoạt động liên quan lên TikTok nhằm tiếp cận thế hệ khán giả mới.
Đó là một quyết định mang tính biểu tượng nhiều hơn người ta nghĩ. Trong phần lớn lịch sử World Cup, truyền hình luôn là trung tâm tuyệt đối của trải nghiệm bóng đá. Nhưng giờ đây, ngay cả FIFA cũng phải thừa nhận rằng khán giả trẻ đang dành nhiều thời gian hơn trên các nền tảng video ngắn. Bóng đá không còn chỉ diễn ra trên màn hình TV trong phòng khách. Nó đang xuất hiện trên điện thoại, trong thang máy, trên xe buýt, trong giờ nghỉ trưa và ở bất cứ nơi nào có kết nối internet.
Thực tế, dấu hiệu đã xuất hiện từ World Cup 2022 tại Qatar. Chỉ riêng hashtag #FIFAWorldCup đã ghi nhận hơn 12 tỷ lượt xem trên TikTok. Con số đó lớn đến mức khó hình dung. Nó cho thấy hàng triệu người không còn tiếp cận World Cup theo cách truyền thống. Họ đến với giải đấu thông qua các clip ngắn, những khoảnh khắc cảm xúc, những đoạn video hài hước và các tình huống gây tranh cãi được lan truyền với tốc độ chóng mặt.
Các cầu thủ giờ đây là ngôi sao mạng xã hội trước khi là ngôi sao sân cỏ
Một điều khác mà TikTok thay đổi là cách các cầu thủ xây dựng hình ảnh cá nhân.
Thế hệ của David Beckham hay Ronaldinho từng là những ngôi sao toàn cầu, nhưng hình ảnh của họ chủ yếu được kiểm soát bởi truyền hình, báo chí và các thương hiệu tài trợ. Thế hệ hiện tại lại khác hoàn toàn. Jude Bellingham, Lamine Yamal, Endrick hay Alejandro Garnacho lớn lên trong một thế giới mà điện thoại thông minh là trung tâm của mọi thứ. Họ hiểu rằng một đoạn video hậu trường đôi khi có giá trị truyền thông không kém một bàn thắng đẹp.
Điều đó khiến người hâm mộ trẻ tiếp cận cầu thủ theo một cách rất khác. Họ không chỉ quan tâm cầu thủ đá như thế nào. Họ còn muốn biết người đó sống ra sao, nghe nhạc gì, mặc quần áo thế nào và phản ứng ra sao trong những khoảnh khắc đời thường. Bóng đá vì thế không còn chỉ là một môn thể thao. Nó trở thành một phần của văn hóa giải trí rộng lớn hơn rất nhiều.
Điều này không hẳn là điều tệ hại
Những người thuộc thế hệ cũ thường có xu hướng nhìn sự thay đổi này bằng ánh mắt hoài nghi. Họ cho rằng TikTok đang làm giảm khả năng tập trung của người trẻ, khiến họ không còn đủ kiên nhẫn để ngồi xem một trận đấu kéo dài chín mươi phút. Có thể điều đó đúng ở một mức độ nào đó. Nhưng tôi không nghĩ câu chuyện chỉ có một màu như vậy.
Bóng đá luôn thay đổi theo cách con người tiêu thụ nội dung. Thế hệ ông tôi nghe bóng đá qua radio. Thế hệ cha tôi xem bóng đá qua truyền hình đen trắng. Thế hệ của tôi lớn lên cùng truyền hình vệ tinh và internet. Thế hệ hôm nay lớn lên cùng TikTok. Công nghệ thay đổi, nhưng tình yêu dành cho trò chơi vẫn tồn tại.
Thậm chí, nếu nhìn ở góc độ tích cực, TikTok đang giúp bóng đá tiếp cận những nhóm khán giả mà trước đây rất khó chạm tới. Một cậu bé ở Việt Nam có thể biết đến một tài năng trẻ tại Argentina chỉ vài giờ sau khi anh ta ghi bàn. Một cô gái chưa từng quan tâm đến Premier League có thể bắt đầu yêu thích bóng đá sau khi xem những nội dung thú vị về một cầu thủ nào đó. Những cánh cửa dẫn đến bóng đá chưa bao giờ rộng mở như lúc này.
World Cup 2026 có thể là giải đấu đầu tiên thuộc về thế hệ TikTok
World Cup 2022 là giải đấu mà mạng xã hội đóng vai trò rất lớn. Nhưng World Cup 2026 có thể là thời điểm mọi thứ thực sự thay đổi.
Đây sẽ là kỳ World Cup đầu tiên diễn ra khi TikTok đã trở thành một phần không thể tách rời của văn hóa internet toàn cầu. Những bàn thắng sẽ được xem lại hàng trăm triệu lần chỉ trong vài giờ. Những cầu thủ trẻ có thể trở thành hiện tượng toàn cầu sau một đêm. Những khoảnh khắc trên sân cỏ sẽ sống thêm một cuộc đời khác trên mạng xã hội.
Đối với rất nhiều người hâm mộ trẻ, World Cup 2026 sẽ không chỉ là giải đấu họ xem trên TV. Nó sẽ là giải đấu họ trải nghiệm đồng thời trên điện thoại, mạng xã hội, video ngắn, livestream và hàng nghìn cuộc trò chuyện trực tuyến diễn ra cùng lúc. Bóng đá sẽ không còn tồn tại ở một nơi duy nhất. Nó sẽ hiện diện ở khắp mọi nơi.
Có thể đây chỉ là một cách yêu bóng đá khác
Tôi vẫn thích cảm giác ngồi xem trọn vẹn một trận đấu lớn. Tôi vẫn tin rằng không có đoạn video mười lăm giây nào có thể thay thế cảm xúc của một trận bán kết World Cup kéo dài đến tận loạt luân lưu. Nhưng tôi cũng hiểu rằng thế hệ sau tôi không nhất thiết phải yêu bóng đá theo cùng một cách.
Có thể họ biết đến Mbappe qua TikTok trước khi xem một trận đấu của anh. Có thể họ yêu thích một cầu thủ trước khi yêu thích một đội bóng. Có thể họ nhớ một khoảnh khắc nhiều hơn cả trận đấu tạo ra khoảnh khắc đó.
Nhưng điều đó không khiến tình yêu ấy trở nên kém giá trị hơn. Nó chỉ phản ánh một thực tế rất đơn giản rằng mỗi thế hệ đều tìm thấy con đường riêng để đến với bóng đá. Và nếu FIFA, các câu lạc bộ và chính các cầu thủ đều đang bước về phía TikTok, có lẽ điều đó cho thấy tương lai của môn thể thao này đã bắt đầu thay đổi từ lâu rồi.