Có một buổi sáng tôi còn nhớ rõ: mở tờ báo ra, lật thẳng vào trang thể thao, và biết rằng đêm qua đã có chuyện gì đó xảy ra ở một sân vận động nào đó cách mình nửa vòng Trái Đất, mà mình phải chờ đến lúc này mới biết. Không phải hồi hộp xem trực tiếp. Là cái cảm giác khác hơn, giống như đọc lịch sử của ngày hôm qua vậy.
World Cup thập niên 90 với nhiều người Việt là như thế. Múi giờ lệch, hạ tầng truyền thông còn mỏng, và tờ báo buổi sáng là cách nhanh nhất để biết ai thắng ai. Roberto Baggio trượt quả phạt đền năm 1994 thì nhiều người biết vào buổi sáng hôm sau, qua mấy chữ in trên giấy.
WC 2026 khai mạc hôm nay, tại sân vận động SoFi, với 48 đội và 104 trận. Và nếu lúc này đây bạn đọc bài này trên điện thoại, có lẽ bạn vừa biết tỷ số của trận khai mạc trước khi đọc xong câu mở bài.
Đó không chỉ là câu chuyện về tốc độ.
Năm 2022 tại Qatar, IFA báo cáo tổng engagement toàn giải đạt 5 tỷ lượt, trong đó 2,7 tỷ đến từ các nền tảng digital và streaming. Kênh mạng xã hội chính thức của FIFA đạt 3,6 tỷ lượt xem video trong suốt giải, tăng 202% so với WC 2018. Không phải tăng dần đều kiểu mỗi năm một ít. 202%.
Để so sánh: năm 2002, WC ở Hàn Quốc và Nhật Bản là lần đầu tiên nhiều người Việt có cơ hội xem trực tiếp một số trận qua truyền hình. Trực tiếp là đã là kỳ diệu rồi. Và cái “trực tiếp” đó nghĩa là ngồi trước màn hình, không biết gì ngoài những gì ống kính máy quay đang chỉ cho xem.
Bây giờ thì khác. Một pha bóng xảy ra trên sân và trong vòng vài giây, có chục người đang bình luận về nó theo chục góc độ khác nhau trên TikTok, Instagram, X. Hai người có thể cùng xem một trận đấu và nhận được hai luồng thống kê, hai bộ video highlight, hai tập hợp nội dung hoàn toàn khác nhau tùy vào thuật toán đang hiểu sở thích của họ là gì. World Cup không còn là một sự kiện mà tất cả mọi người cùng tiếp nhận theo cùng một cách nữa. Nó vừa là sự kiện chung vừa là trải nghiệm cá nhân, đồng thời.
Nhưng thứ thay đổi thật sự triệt để là những gì xảy ra bên trong sân, và đằng sau màn hình trọng tài.
Tại WC 2026, 1.248 cầu thủ của 48 đội đều được quét cơ thể để tạo mô hình 3D cá nhân hóa, mỗi lần quét mất khoảng một giây. Những mô hình đó được đồng bộ với hệ thống bán tự động nhận diện việt vị, đọc vị trí từng chi tiết trên cơ thể 50 lần mỗi giây trong suốt trận đấu. Quả bóng Trionda gắn cảm biến 500 Hz bên trong, truyền dữ liệu liên tục về trung tâm VAR. Khi có tình huống việt vị, trọng tài không còn phải chờ người ngồi xem màn hình phóng to ảnh rồi kẻ đường. Hệ thống tự tính, tự thông báo, trong vài giây.
Đó là tiêu chuẩn mới trên sân. Song song với đó, FIFA và Lenovo ra mắt Football AI Pro, một nền tảng AI tổng hợp hàng trăm triệu điểm dữ liệu để tạo ra báo cáo chiến thuật, phân tích đối thủ, và gợi ý chiến lược cho tất cả 48 đội tham dự, không phân biệt ngân sách. Trước WC 2026, việc một đội như Cape Verde hay Curaçao có thể tiếp cận phần mềm phân tích tương đương với những gì Tây Ban Nha hay Brazil đang dùng là gần như không tưởng. Giờ thì có, ít nhất về mặt lý thuyết.
Huấn luyện viên vẫn phải đưa ra quyết định. Nhưng dữ liệu họ đang nhìn vào khi đưa ra quyết định đó không còn chỉ đến từ trực giác và ghi chú tay nữa.
Ngoài sân còn có một mảng ít được nói đến hơn.
FIFA đang triển khai hệ thống AI lọc nội dung xúc phạm trên mạng xã hội, che tự động những bình luận chứa từ ngữ thù địch trước khi cầu thủ nhìn thấy chúng. Tại WC 2022, hệ thống quét khoảng 20 triệu bài đăng và phát hiện gần 20.000 nội dung có tính chất xúc phạm, đe dọa hoặc kỳ thị. Con số đó nghe nhỏ so với tổng lượng nội dung được quét, nhưng thực tế là trong một tháng giải đấu, có 20.000 người gửi nội dung đó đến thẳng tài khoản của cầu thủ và ban huấn luyện. WC 2026 mở rộng dịch vụ này cho tất cả các hiệp hội thành viên, miễn phí.
Không hẳn là thứ người ta nghĩ đến đầu tiên khi nói về AI trong bóng đá. Nhưng nó cho thấy AI đang can thiệp vào World Cup ở những chỗ không ai nhìn thấy, chứ không chỉ trên màn hình phân tích chiến thuật.
Tranh luận bóng đá cũng đã thay đổi theo.
Ngày trước, tôi và bạn bè có thể cãi nhau cả buổi về một tình huống trong trận đêm qua, mỗi người nhớ một kiểu, không ai có tư liệu gì ngoài trí nhớ và cảm giác. Cuộc tranh luận đó kết thúc không phải vì ai thắng mà vì hết bia. Bây giờ thì khác. Một tình huống tranh cãi, người ta pull ngay clip 5 góc máy, số liệu xPress, xG, pressing stats, rồi cãi tiếp từ đó. Vẫn cãi nhau, nhưng trên nền dữ liệu khác hẳn. Đôi khi điều đó làm cuộc tranh luận chặt hơn. Đôi khi nó giết chết cái cảm giác “ông ấy đá hay lắm, tôi cảm được” vì không có con số nào đo được cảm giác đó.
Không rõ cái nào tốt hơn. Có lẽ không cần so.
WC 2026 là giải đấu đầu tiên với 48 đội và 104 trận. Trải dài khắp Mỹ, Canada, Mexico với múi giờ khác nhau, và khán giả Việt Nam một lần nữa phải chơi trò chơi quen thuộc của mình: thức khuya hay nhờ điện thoại báo kết quả vào sáng hôm sau.
Tờ báo giấy đã biến mất từ lâu. Nhưng cái khoảnh khắc ngủ dậy và cầm điện thoại lên xem tỷ số trận đêm qua, cái hơi thở hồi hộp trước khi màn hình sáng lên, tôi không chắc nó khác gì nhiều so với việc lật trang báo thể thao hồi đó.
Công nghệ thay đổi tốc độ. Cảm giác chờ đợi thì vẫn vậy.