Tôi không làm điều này vì lo lắng về quyền riêng tư hay vì tò mò học thuật. Tôi làm vì cảm thấy mình luôn bận nhưng không hiểu tại sao cuối tuần nhìn lại vẫn thấy chưa làm xong thứ quan trọng nhất. Tôi export 90 ngày từ Google Calendar, đưa cho AI, và hỏi thẳng: mày thấy gì? Câu trả lời không liên quan đến lịch.
Mất khoảng ba phút để export lịch từ Google Calendar dưới dạng file .ics, mở ra là một đống văn bản thuần túy với tên sự kiện, thời gian bắt đầu, thời gian kết thúc, và người tham dự. Tôi paste toàn bộ vào Claude, viết một câu ngắn: “Đây là lịch làm việc 90 ngày của tôi. Phân tích và cho tôi biết mày thấy gì.”
Tôi kỳ vọng nó ra một danh sách số liệu. Bao nhiêu cuộc họp mỗi tuần, tổng giờ meetings, tỉ lệ thời gian trống so với thời gian có lịch. Thứ gì đó có thể đọc nhanh trong hai phút rồi đóng tab lại.
Nó không làm vậy.
Thứ AI thấy mà tôi không thấy
Phản hồi đầu tiên bắt đầu bằng nhận xét về pattern, không phải số liệu. AI chỉ ra rằng khoảng 73% các cuộc họp trong lịch của tôi có tiêu đề không phân biệt được về mức độ ưu tiên, tức là tên sự kiện không cho biết đây là meeting quan trọng hay meeting có thể bỏ qua mà kết quả như nhau. Toàn bộ chúng đều nằm trong slot một tiếng hoặc một tiếng rưỡi. Toàn bộ chúng đều có màu xanh mặc định của Google Calendar, không phân loại.
Rồi nó chỉ ra thứ thứ hai: không có một khối thời gian nào trong 90 ngày đó dài hơn 90 phút liên tục mà không bị ngắt bởi một sự kiện trong lịch. Không có ngày nào. Kể cả thứ Bảy.
Tôi đọc lại câu đó hai lần.
Không phải vì nó sai. Mà vì tôi biết nó đúng ngay khi đọc, và tôi chưa bao giờ nhìn thấy điều đó trước đây dù sống trong lịch đó 90 ngày.
Sự khác biệt giữa bận và làm việc sâu
Có một khái niệm trong cuốn Deep Work của Cal Newport mà tôi đã đọc vài năm trước và nghĩ mình hiểu: deep work, làm việc sâu, đòi hỏi những khối thời gian không bị gián đoạn tối thiểu 90 phút. Dưới ngưỡng đó, não người chưa kịp vào trạng thái tập trung đủ sâu để xử lý công việc phức tạp. Bạn có thể làm email, bạn có thể trả lời tin nhắn, bạn có thể ngồi họp. Nhưng bạn không thể viết thứ gì đó thật sự tốt, không thể giải quyết vấn đề cần tư duy có chiều sâu, không thể làm thứ tạo ra giá trị thật.
Tôi đã biết điều đó. Nhưng tôi chưa bao giờ kiểm tra xem lịch của mình có phản ánh điều đó không.
AI không phát hiện ra thứ gì bí ẩn. Nó chỉ làm thứ mà tôi lười làm: đọc lại toàn bộ dữ liệu tôi đã tạo ra và tìm pattern. Pattern đó không cần trí tuệ nhân tạo để nhìn ra, nó chỉ cần ai đó đứng đủ xa và nhìn thẳng vào, thứ mà tôi không làm vì tôi quá bận để nhìn lại cái lịch đã khiến mình bận.
Pattern thứ hai, cái tôi không kỳ vọng
Sau phần phân tích thời gian, tôi hỏi tiếp: “Nếu nhìn vào tên các sự kiện, mày có nhận xét gì về cách tôi phân loại công việc không?”
Lần này phản hồi ngắn hơn nhưng cụ thể hơn. AI chỉ ra rằng hầu hết sự kiện trong lịch của tôi có tên phản ánh hành động gặp người hoặc thảo luận về thứ gì đó: “họp A”, “gặp B”, “call với C”, “review D”. Không có sự kiện nào có tên phản ánh đầu ra hoặc kết quả: không có “hoàn thành X”, không có “viết xong Y”, không có “quyết định Z”.
Nói cách khác, lịch của tôi là danh sách các cuộc trò chuyện, không phải danh sách các thứ được tạo ra.
Điều này không hẳn là sai trong mọi công việc. Nhưng với tôi, với những gì tôi thật sự muốn làm nhiều hơn trong năm nay, nó là vấn đề. Tôi không block thời gian để viết. Tôi không block thời gian để đọc dài. Tôi không block thời gian để nghĩ về bất cứ thứ gì quá 20 phút liên tục. Những thứ đó không có trong lịch, nên chúng không xảy ra, và vào cuối tuần khi tôi tự hỏi tại sao tuần này trôi qua nhanh mà chả có gì đáng kể, câu trả lời nằm ngay trong 90 ngày file .ics đó.
Thứ thật sự đáng sợ không phải là AI biết
Tôi đã nghĩ nhiều về cảm giác sau khi đọc xong phân tích đó. Không phải lo lắng về quyền riêng tư, tôi đưa file đó vào AI một cách hoàn toàn tự nguyện và có thể xóa bất kỳ lúc nào. Không phải kinh ngạc về khả năng của AI, nó không làm gì phức tạp hơn là đọc văn bản và tổng hợp.
Thứ khiến tôi ngồi im một lúc là nhận ra mình đã tạo ra bằng chứng rõ ràng về cách mình sử dụng thời gian trong 90 ngày, và mình đã không nhìn vào bằng chứng đó một lần nào. Lịch Google Calendar mở mỗi sáng, tôi nhìn vào ngày hôm nay, tôi thấy các cuộc họp, tôi đi họp. Tôi chưa bao giờ scroll lùi lại ba tháng và hỏi: nhìn tổng thể lại, mình đang dành thời gian như thế nào?
AI không đáng sợ vì nó biết nhiều về tôi. Nó đáng sợ vì nó cho thấy tôi biết rất ít về chính mình, dù tôi đang tạo ra dữ liệu về bản thân mình mỗi ngày.
Tôi đã thay đổi gì sau đó
Thực tế hơn lý thuyết: tôi thêm ba block cố định vào lịch mỗi tuần, mỗi block hai tiếng, đặt tên theo đầu ra chứ không phải theo hành động. Thứ Hai sáng là “viết”. Thứ Tư chiều là “đọc”. Thứ Sáu sáng là “không có lịch gì hết”, không phải để làm việc mà để có khoảng trống nếu tuần đó có việc phát sinh thật sự cần thời gian.
Sau sáu tuần, hai trong số ba block đó bị xâm phạm thường xuyên bởi các cuộc họp được đặt đè vào. Block “viết” sống sót tốt nhất vì tôi đặt nó vào 6 giờ sáng trước khi người khác bắt đầu làm việc. Block “đọc” tồn tại được khoảng ba tuần rồi dần trở thành slot để giải quyết việc tồn đọng. Block thứ Sáu biến mất sau tuần thứ hai.
Tôi kể điều này không phải để nói rằng thí nghiệm thành công. Nó không thành công hoàn toàn. Nhưng cái tôi có bây giờ mà trước đây không có là nhận thức về pattern, và cái nhận thức đó làm thay đổi thứ tôi chú ý đến khi nhìn vào lịch mỗi sáng, dù tôi chưa thay đổi được lịch theo cách tôi muốn.
Sáu tuần trước khi làm thí nghiệm này, tôi không biết mình chưa bao giờ có 90 phút liên tục trong ngày làm việc. Bây giờ tôi biết. Tôi không chắc thứ đó đủ để tạo ra thay đổi lớn, nhưng tôi chắc rằng không biết thì chắc chắn không thay đổi được gì.