Chẳng có giải đấu nào khiến nhiều người tự tin đến thế
Có một hiện tượng mà tôi luôn thấy buồn cười mỗi khi World Cup quay trở lại. Suốt bốn năm giữa hai kỳ World Cup, phần lớn chúng ta sống cuộc sống bình thường như bao người khác. Người làm văn phòng vẫn làm văn phòng. Người bán cà phê vẫn bán cà phê. Người chạy xe công nghệ vẫn chạy xe công nghệ. Nhiều người thậm chí không xem nổi năm trận bóng đá trong cả năm.
Thế nhưng chỉ cần World Cup bắt đầu, điều gì đó rất kỳ lạ lập tức xảy ra. Bỗng nhiên ai cũng có ý kiến về chiến thuật. Ai cũng biết đội hình nào nên đá chính. Ai cũng hiểu vì sao huấn luyện viên này sai và huấn luyện viên kia đúng. Chỉ sau vài trận đấu, hàng triệu chuyên gia bóng đá mới xuất hiện trên khắp các quán cà phê, bàn nhậu, văn phòng công ty và mạng xã hội.
Điều thú vị là không ai cảm thấy mình đang giả vờ cả. Họ thực sự tin vào những điều mình nói. Người chưa từng đọc một tài liệu chiến thuật nào trong đời vẫn có thể ngồi phân tích vì sao đội tuyển Anh nên đá sơ đồ 3-4-3 thay vì 4-2-3-1. Người cả năm không xem La Liga vẫn có thể giải thích rất tự tin tại sao Tây Ban Nha nên để cầu thủ này dự bị. World Cup có khả năng kỳ lạ biến những khán giả bình thường thành những nhà phân tích đầy nhiệt huyết, và điều đáng nói là phần lớn chúng ta đều thích cảm giác đó.
World Cup không chỉ là bóng đá, nó là cuộc thi dự đoán lớn nhất hành tinh
Nếu quan sát kỹ, bạn sẽ nhận ra rất nhiều người không xem World Cup chỉ để thưởng thức bóng đá. Họ xem để dự đoán. Đó là một nhu cầu rất tự nhiên của con người. Chúng ta thích cảm giác mình hiểu chuyện gì đang diễn ra và thích hơn nữa khi dự đoán của mình trở thành sự thật. Chính vì vậy mà trước mỗi kỳ World Cup, hàng triệu người bắt đầu đưa ra các nhận định đầy tự tin về đội nào sẽ vô địch, cầu thủ nào sẽ tỏa sáng hay đội bóng nào sẽ trở thành hiện tượng.
Điều buồn cười là phần lớn các dự đoán ấy thường sai. World Cup có lịch sử rất dài trong việc làm cho những người tự tin nhất phải im lặng. Brazil năm 1982 được xem là đội bóng đẹp nhất thế giới nhưng không vô địch. Pháp năm 2002 đến giải đấu với tư cách đương kim vô địch thế giới và châu Âu nhưng bị loại ngay vòng bảng. Đức năm 2018 cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự. Argentina năm 2022 thua Saudi Arabia trong trận ra quân dù được đánh giá mạnh hơn rất nhiều. Nếu bóng đá vận hành theo logic đơn giản như các chuyên gia quán cà phê vẫn nghĩ, có lẽ World Cup đã không hấp dẫn đến thế.
Thế nhưng dù sai bao nhiêu lần đi nữa, người ta vẫn tiếp tục dự đoán. Đó mới là điều thú vị. Chúng ta không dự đoán vì luôn đúng. Chúng ta dự đoán vì thích cảm giác được tham gia vào câu chuyện lớn đang diễn ra trước mắt.
Những cuộc tranh luận hay nhất luôn xuất hiện ở World Cup
Tôi từng chứng kiến những cuộc tranh luận kéo dài hàng giờ đồng hồ chỉ vì một bàn thắng gây tranh cãi hoặc một quyết định thay người ở phút 70. Điều đặc biệt là những người tham gia thường không hề quen biết nhau. Chỉ cần ngồi chung một quán cà phê có chiếu World Cup là đủ để hai người xa lạ bắt đầu trao đổi ý kiến như những người bạn lâu năm.
Có lẽ đó là điều mà bóng đá cấp câu lạc bộ khó tạo ra. Khi bạn nói về Manchester United, Real Madrid hay Barcelona, luôn tồn tại một ranh giới giữa người hâm mộ đội này và đội kia. Nhưng World Cup khác. Nó khiến một người bán bánh mì ở Sài Gòn, một kỹ sư ở Hà Nội và một sinh viên ở Đà Nẵng có thể cùng ngồi nói về đội tuyển Argentina hay đội tuyển Pháp như thể họ đều là thành viên trong ban huấn luyện.
Những cuộc tranh luận ấy đôi khi rất ngây ngô. Nhiều lập luận hoàn toàn thiếu cơ sở. Không ít nhận định được đưa ra chỉ vì cảm xúc nhất thời sau một trận đấu. Nhưng chính điều đó lại tạo nên vẻ đẹp riêng. World Cup không phải hội thảo chuyên môn. Nó là nơi mọi người được quyền tham gia, được quyền nói lên suy nghĩ của mình và được quyền tin rằng bản thân có thể nhìn thấy điều mà người khác bỏ lỡ.
Chuyên gia thật đôi khi cũng sai như người bình thường
Một trong những lý do khiến tôi thích sự hỗn loạn của World Cup là bởi giải đấu này thường xuyên chứng minh rằng chuyên môn không phải lúc nào cũng chiến thắng được sự bất ngờ. Trước mỗi kỳ World Cup, các đài truyền hình lớn đều mời những cựu cầu thủ nổi tiếng, những huấn luyện viên hàng đầu và những nhà phân tích dữ liệu xuất hiện để dự đoán tương lai. Họ có kiến thức nhiều hơn chúng ta rất nhiều. Họ hiểu chiến thuật tốt hơn. Họ tiếp cận nhiều thông tin hơn.
Nhưng rồi World Cup bắt đầu và không ít người trong số họ dự đoán sai y hệt những khán giả bình thường.
Điều đó không có nghĩa chuyên môn là vô ích. Nó chỉ cho thấy bóng đá vẫn còn đủ hỗn loạn để không ai có thể kiểm soát hoàn toàn. Một cú sút đổi hướng, một chiếc thẻ đỏ bất ngờ hay một khoảnh khắc thiên tài xuất hiện đúng lúc có thể phá hỏng mọi mô hình dự báo phức tạp nhất. Và khi điều đó xảy ra, khoảng cách giữa chuyên gia thực sự và người hâm mộ bình thường bỗng trở nên nhỏ hơn rất nhiều.
Có lẽ chính cảm giác ấy khiến hàng triệu người tin rằng mình cũng có quyền lên tiếng. Trong một giải đấu mà ngay cả những bộ óc giỏi nhất cũng thường xuyên sai lầm, tại sao một người hâm mộ bình thường lại không được phép tin vào nhận định của mình?
Có thể đó mới là điều đẹp nhất của World Cup
Sau nhiều năm theo dõi bóng đá, tôi bắt đầu nghĩ rằng việc ai cũng tự nhận mình là chuyên gia không phải vấn đề. Ngược lại, đó có thể là một trong những điều đẹp nhất mà World Cup tạo ra. Bởi trong suốt một tháng ngắn ngủi ấy, ranh giới giữa người trong cuộc và người ngoài cuộc gần như biến mất. Mọi người đều cảm thấy mình là một phần của giải đấu. Mọi người đều có một đội bóng để cổ vũ, một quan điểm để bảo vệ và một dự đoán để theo đuổi.
Chúng ta biết rất rõ rằng phần lớn những điều mình nói có thể sẽ sai. Chúng ta biết rằng huấn luyện viên chuyên nghiệp hiểu bóng đá hơn mình rất nhiều. Chúng ta biết rằng những cuộc tranh luận trên mạng xã hội hiếm khi thay đổi được điều gì. Nhưng điều đó không quan trọng.
Điều quan trọng là trong một tháng World Cup, hàng triệu người cảm thấy mình được kết nối với nhau thông qua cùng một câu chuyện. Và có lẽ đó là điều kỳ lạ nhất của giải đấu này. Nó không chỉ tạo ra các nhà vô địch thế giới. Nó còn tạo ra hàng tỷ chuyên gia bóng đá tạm thời, những người sẽ biến mất ngay sau trận chung kết và chờ thêm bốn năm nữa để xuất hiện trở lại.