Chiếc bàn phím cơ mà tôi nghĩ sẽ thay đổi năng suất làm việc
Khoảng vài năm trước, tôi rơi vào một giai đoạn nghiện xem video desk setup. Thuật toán YouTube lúc đó gần như hiểu tôi hơn chính tôi. Mỗi lần mở ứng dụng, hàng loạt video về góc làm việc tối giản, bàn phím cơ cao cấp và những bộ setup đẹp như phim điện ảnh lại xuất hiện.
Tôi bắt đầu tin rằng vấn đề lớn nhất trong công việc của mình nằm ở thiết bị. Nếu có một chiếc bàn phím tốt hơn, tôi sẽ viết nhanh hơn. Nếu có cảm giác gõ tốt hơn, tôi sẽ tập trung hơn. Nếu bàn làm việc đẹp hơn, tôi sẽ làm việc hiệu quả hơn.
Kết quả là tôi mua một chiếc bàn phím cơ có giá gần bằng một chiếc điện thoại tầm trung.
Tuần đầu tiên thật tuyệt. Âm thanh rất đã tai. Cảm giác gõ rất thú vị. Bàn làm việc nhìn đẹp hơn hẳn. Nhưng khoảng một tháng sau, mọi thứ trở lại bình thường. Tôi vẫn là người cũ. Khối lượng công việc vẫn như cũ. Những deadline vẫn đến đúng hẹn. Điều duy nhất thay đổi là tài khoản ngân hàng nhẹ đi một khoản không nhỏ.
Điều khiến tôi bật cười sau này là rất nhiều reviewer không hề nói dối. Họ thực sự thích sản phẩm đó. Chỉ là cuộc sống của họ khác cuộc sống của tôi. Họ có thể dành hàng giờ mỗi ngày để trải nghiệm thiết bị. Tôi thì chỉ cần hoàn thành công việc đúng hạn.
Chiếc máy đọc sách mà tôi tưởng sẽ biến mình thành người đọc 50 cuốn sách mỗi năm
Đây có lẽ là một trong những bài học đắt giá nhất về tâm lý tiêu dùng.
Tôi xem rất nhiều video nói về những người thành công đọc sách mỗi ngày. Những góc cà phê yên tĩnh. Những buổi sáng bắt đầu bằng vài chương sách. Những câu chuyện về việc đọc hàng chục cuốn sách mỗi năm và thay đổi hoàn toàn tư duy sống.
Sau khoảng hai tuần bị thuyết phục, tôi mua một chiếc máy đọc sách khá đắt tiền.
Vấn đề là tôi không mua nó vì nhu cầu đọc sách. Tôi mua nó vì tôi thích hình ảnh của một người đọc sách.
Đó là hai chuyện hoàn toàn khác nhau.
Trong vài tuần đầu, tôi sử dụng thiết bị rất chăm chỉ. Sau đó công việc bận hơn. Những buổi tối mệt hơn. Những cuộc hẹn xuất hiện nhiều hơn. Chiếc máy đọc sách bắt đầu nằm yên trên kệ.
Nhiều tháng sau, tôi nhận ra một điều rất đơn giản mà đáng lẽ phải hiểu từ đầu. Người đọc nhiều không phải vì họ có máy đọc sách. Họ mua máy đọc sách vì vốn dĩ họ đã đọc nhiều.
Tôi đã cố mua kết quả thay vì xây dựng thói quen.
Chiếc camera hành trình mà tôi tưởng sẽ biến mình thành nhà sáng tạo nội dung
Đây là món đồ mà tôi gần như chắc chắn mình sẽ sử dụng thường xuyên.
Lúc đó YouTube tràn ngập các video kiểu “vlog một ngày làm việc”, “behind the scenes”, “daily life” hay “productivity journey”. Tôi bắt đầu tưởng tượng rằng mình cũng sẽ ghi lại cuộc sống hằng ngày, xây dựng nội dung cá nhân và lưu giữ những khoảnh khắc đáng nhớ.
Ý tưởng nghe rất hợp lý.
Thực tế thì khác.
Sau vài tuần quay thử, tôi nhận ra cuộc sống bình thường của mình không thú vị như trong tưởng tượng. Hoặc chính xác hơn, nó không thú vị theo cách mà các video trên YouTube khiến tôi hình dung.
Tôi không thiếu camera. Tôi thiếu động lực để liên tục ghi hình, chỉnh sửa và xuất bản nội dung.
Một lần nữa, tôi không mua một món đồ. Tôi mua một phiên bản tương lai của bản thân mà tôi hy vọng sẽ tồn tại.
Tai nghe chống ồn và bài học về sự khác biệt giữa nhu cầu và mong muốn
Tôi vẫn nghĩ tai nghe chống ồn là một sản phẩm tuyệt vời. Nhưng trải nghiệm mua sắm của tôi với nó lại là một câu chuyện khác.
Sau khi xem hàng chục video về năng suất làm việc, deep work và khả năng tập trung tuyệt đối, tôi tin rằng một chiếc tai nghe chống ồn cao cấp sẽ giúp mình bước vào trạng thái làm việc đỉnh cao giống những gì người ta mô tả.
Khi sản phẩm được giao tới, cảm giác ban đầu thực sự rất ấn tượng. Khả năng chống ồn hoạt động đúng như quảng cáo. Mọi thứ xung quanh gần như biến mất.
Thế nhưng vài tháng sau, tôi nhận ra phần lớn những lúc mình mất tập trung không đến từ tiếng ồn bên ngoài. Nó đến từ chính điện thoại trong túi quần, từ các tab trình duyệt mở quá nhiều và từ thói quen liên tục chuyển đổi giữa các công việc.
Chiếc tai nghe không giải quyết được những vấn đề đó.
Nó chỉ giúp tôi nhận ra rằng đôi khi chúng ta thích mua giải pháp hơn là giải quyết nguyên nhân.
Điều nguy hiểm nhất của review YouTube không phải quảng cáo
Tôi không nghĩ phần lớn reviewer cố tình lừa người xem.
Thực ra, rất nhiều người trong số họ làm việc cực kỳ nghiêm túc và trung thực. Họ đánh giá sản phẩm dựa trên trải nghiệm thật. Họ chia sẻ quan điểm cá nhân. Họ giúp người xem hiểu rõ hơn về thiết bị.
Vấn đề nằm ở chỗ bộ não con người rất giỏi trong việc đồng nhất bản thân với người mình đang theo dõi.
Khi xem một reviewer có góc làm việc đẹp, công việc thú vị và cuộc sống đáng ngưỡng mộ, chúng ta rất dễ tin rằng một phần thành công đó đến từ món đồ họ đang sử dụng.
Chúng ta không mua sản phẩm.
Chúng ta mua cảm giác.
Chúng ta mua hình ảnh.
Chúng ta mua phiên bản lý tưởng của chính mình.
Và đó là lý do nhiều món đồ khiến chúng ta thất vọng. Không phải vì chúng tệ. Mà vì chúng không thể biến chúng ta thành người mà chúng ta tưởng tượng.
Món đồ đáng tiền nhất thường là món ít xuất hiện trên YouTube
Sau nhiều năm mua sắm công nghệ, tôi nhận ra một điều khá thú vị.
Những món đồ khiến tôi hài lòng nhất thường không phải những món được review nhiều nhất.
Đó có thể là một chiếc ghế tốt giúp lưng đỡ đau hơn sau nhiều giờ làm việc. Đó có thể là một màn hình đủ lớn để giảm mỏi mắt. Đó có thể là một chiếc ổ cứng dự phòng đơn giản giúp tôi không mất dữ liệu.
Chúng không sexy.
Chúng không tạo ra hàng triệu lượt xem.
Chúng không xuất hiện trong những video setup điện ảnh với ánh sáng hoàn hảo.
Nhưng chúng giải quyết vấn đề thực tế.
Và cuối cùng, đó mới là điều quan trọng nhất.
Bẫy tôi vẫn còn sập đến tận hôm nay
Điều buồn cười nhất là dù hiểu tất cả những điều này, tôi vẫn tiếp tục bị ảnh hưởng bởi review YouTube.
Đôi khi tôi vẫn xem một video về một món đồ nào đó và nghĩ rằng cuộc sống của mình sẽ tốt hơn nếu sở hữu nó. Đôi khi tôi vẫn thêm sản phẩm vào giỏ hàng rồi dành nhiều ngày để tự thuyết phục bản thân.
Khác biệt duy nhất là bây giờ tôi biết điều đó đang xảy ra.
Mỗi khi chuẩn bị mua một món đồ mới, tôi thường tự hỏi một câu rất đơn giản: mình đang mua sản phẩm này vì nhu cầu thực tế hay vì mình thích hình ảnh của người đang sử dụng nó?
Câu hỏi ấy không giúp tôi tránh mọi sai lầm.
Nhưng nó giúp tôi tránh được khá nhiều.
Và với một người đã nhiều lần mua đồ vì YouTube rồi hối hận như tôi, như vậy đã là tiến bộ đáng kể rồi.