Tôi đôi khi vẫn nghĩ tuổi thơ của thế hệ mình có một cái gì đó rất lạ. Không phải vì chúng tôi có nhiều thứ để chơi, mà ngược lại, vì chẳng có bao nhiêu thứ nên một món đồ nhỏ cũng đủ làm mình vui rất lâu. Một cuốn truyện tranh mới mua, một chiếc máy chơi game bốn nút, một chiếc xe đạp, vài viên bi hay một trái banh nhựa cũng có thể trở thành cả một thế giới. Khi ấy, internet chưa có mặt trong từng căn nhà, điện thoại di động còn là thứ rất xa xỉ, YouTube chưa tồn tại và chuyện muốn xem một bộ phim hay đọc một cuốn truyện không phải cứ mở điện thoại lên là có ngay. Có lẽ chính vì thiếu nên chúng tôi biết chờ, biết giữ và biết quý một thứ gì đó lâu hơn.
Trong cái thế giới nhỏ xíu ấy, truyện tranh có một vị trí rất đặc biệt. Tôi không nhớ chính xác mình đã đọc Songoku lần đầu ở đâu, cũng chẳng nhớ cuốn truyện đầu tiên có hình Hesman nằm trong tay mình là tập nào, nhưng tôi nhớ cái cảm giác cầm một cuốn truyện mới trên tay rồi lật từng trang rất chậm, vừa đọc vừa sợ hết. Hết truyện đồng nghĩa với việc phải chờ, mà chờ ngày ấy không giống bây giờ; không có chuyện bấm vài cái là đọc tiếp hàng trăm chương trên điện thoại, muốn đọc thì phải tìm được đúng tập, đúng quầy truyện hoặc chờ thằng bạn đọc xong rồi mới đến lượt mình.
Songoku khi ấy không chỉ là một nhân vật truyện tranh. Với rất nhiều đứa trẻ, cậu bé có cái đuôi khỉ ấy là một người bạn bước ra từ một thế giới mà ở đó mọi thứ đều có thể xảy ra. Goku bắt đầu từ một cậu bé ngây ngô sống trong rừng, rồi lớn lên qua từng trận đấu, từng lần thất bại, từng lần vượt qua giới hạn của chính mình. Nhà xuất bản Kim Đồng hiện vẫn giới thiệu Dragon Ball – 7 Viên Ngọc Rồng với hành trình của Goku và Bulma đi tìm bảy viên ngọc, gặp những người bạn, những đấu sĩ và hàng loạt đối thủ; câu chuyện về sau mở rộng thành một thế giới khổng lồ với những cuộc chiến mà hồi nhỏ chúng tôi chẳng cần hiểu hết vẫn thấy mê.
Hồi ấy, chúng tôi đâu quan tâm đến chuyện Akira Toriyama xây dựng nhân vật thế nào, cấu trúc câu chuyện ra sao hay Dragon Ball có ảnh hưởng lớn đến manga thế giới như thế nào. Chúng tôi chỉ biết thằng Songoku này đánh nhau giỏi quá, Cadic nhìn ngầu quá, Krillin đầu trọc nhưng gan lì, Piccolo vừa đáng sợ vừa nghĩa hiệp, còn những màn biến hình thành Super Saiyan thì cứ như một thứ phép thuật dành riêng cho tuổi thơ. Có những buổi tan học, mấy thằng nhóc ngồi với nhau rồi tranh luận xem ai mạnh hơn, ai sẽ thắng nếu đánh nhau, thằng nào có thể hóa Super Saiyan trước, thậm chí còn đứng giữa sân bắt chước tư thế Kamehameha rồi hét đến khản cổ. Nghĩ lại thấy buồn cười, nhưng cũng chính những chuyện ngớ ngẩn ấy đã làm nên một phần tuổi thơ mà bây giờ có cho tiền đôi khi cũng không mua lại được.
Rồi có Hesman.
Nếu Songoku đưa chúng tôi vào một thế giới võ thuật, người ngoài hành tinh và những cuộc chiến vượt khỏi Trái đất thì Hesman lại cho một đứa trẻ Việt Nam cảm giác rằng ngay trong những trang truyện của mình cũng có thể xuất hiện một người hùng đủ sức đứng cạnh những nhân vật nước ngoài. Dũng sĩ Hesman được họa sĩ Nguyễn Hùng Lân thực hiện từ đầu những năm 1990, 159 tập đầu được xuất bản trong giai đoạn 1993-1997; sau hơn hai thập niên, tập 160 được ông thực hiện vào năm 2019 như một món quà dành cho những độc giả cũ.
Điều đặc biệt là ngày ấy rất nhiều đứa trẻ thậm chí không biết Hesman là truyện do một họa sĩ Việt Nam thực hiện. Cái tên nghe Tây, nhân vật người máy khổng lồ, những cuộc chiến giữa các hành tinh, những thanh kiếm ánh sáng và cả không khí khoa học viễn tưởng khiến nó giống một bộ truyện nước ngoài được dịch sang tiếng Việt. Mãi sau này lớn lên, nhiều người mới biết đằng sau 159 tập truyện là một họa sĩ Việt Nam đã tự viết, tự vẽ và làm việc với một cường độ khủng khiếp trong nhiều năm; chính những câu chuyện về quá trình sáng tác của Nguyễn Hùng Lân càng khiến Hesman trở thành một phần đáng nhớ của truyện tranh Việt.
Tôi nhớ cái cảm giác Hesman xuất hiện trên tay một đứa trẻ cũng giống như lúc nó có được một món đồ chơi mới. Chẳng cần phải có mô hình người máy, chẳng cần một chiếc kiếm ánh sáng thật, chỉ cần nhìn hình Hesman đứng giữa trang giấy là trong đầu đã tự dựng lên cả một trận chiến. Kíp, Huy Hùng, Gátcô, Yanda rồi những nhân vật khác cứ thế trở thành những cái tên quen thuộc, đến mức nhiều năm sau không còn đọc truyện nữa nhưng chỉ cần nghe ai nhắc đến một cái tên là cả một khoảng trời cũ lập tức quay về.
Có lẽ điều khiến Hesman ở lại lâu như vậy không chỉ là người máy khổng lồ hay những trận chiến. Bộ truyện đặt những đứa trẻ trước một thế giới mà ở đó thiện và ác vẫn còn được phân định khá rõ, người mạnh không phải lúc nào cũng là người chiến thắng, và những nhân vật được yêu mến nhiều khi phải hy sinh để bảo vệ người khác. VnExpress từng ghi nhận sức hút của Hesman với độc giả 8x, 9x, trong đó nhiều người nhớ đến bộ truyện không chỉ vì những trận đánh mà còn vì tinh thần bảo vệ chính nghĩa, tình bạn và sự hy sinh của các nhân vật.
Nhưng thật ra, hồi nhỏ chúng tôi đâu nghĩ nhiều đến những điều ấy. Một thằng nhóc cầm cuốn Hesman trên tay chỉ muốn biết tập này đánh nhau với ai, Gátcô có sống không, Huy Hùng có xuất hiện không, Hesman có thắng không. Cũng giống như khi đọc Songoku, chúng tôi chẳng cần hiểu triết lý về tình bạn, nghị lực hay sự trưởng thành; chúng tôi chỉ cần biết rằng sau mỗi lần bị đánh gục, nhân vật chính lại đứng dậy mạnh hơn một chút. Có lẽ những bài học đầu tiên của chúng tôi về việc không bỏ cuộc đã đến theo cách đơn giản như vậy, qua những trang giấy mà khi ấy chúng tôi chỉ nghĩ là để đọc cho vui.
Ngày ấy, đọc truyện cũng là một cuộc chơi tập thể. Một cuốn truyện không nằm yên trong tay một người như chiếc điện thoại hôm nay. Nó đi từ nhà này sang nhà khác, từ lớp học này sang lớp học khác, từ thằng anh sang thằng em rồi đến mấy đứa hàng xóm. Có khi một đứa mua được truyện thì cả đám kéo đến, đứa ngồi ghế, đứa ngồi dưới đất, đứa đứng phía sau chỉ để chờ nhìn ké vài trang; Hesman từng có những tập bán với giá khoảng 3.000 đồng, một số tiền không hề nhỏ với học sinh thời đó, nên chuyện hùn tiền thuê truyện, nhịn ăn sáng hoặc đọc ké ở quầy truyện là ký ức rất quen thuộc với nhiều độc giả.
Tôi nghĩ chính cái thiếu thốn ấy lại khiến chúng tôi biết chia sẻ niềm vui. Bây giờ một đứa trẻ có thể tự xem hàng nghìn video, đọc hàng triệu trang truyện và chơi vô số trò chơi mà không cần rời khỏi chiếc điện thoại. Ngày xưa thì khác, niềm vui của một người thường trở thành niềm vui của cả đám, bởi nếu thằng bạn có một cuốn truyện mới thì chẳng có lý do gì để nó đọc một mình. Một đứa đọc thành tiếng, vài đứa còn lại chồm đầu vào xem, đến đoạn hay thì tranh nhau giữ cuốn truyện, rồi hôm sau lại đem ra trường kể cho nhau nghe.
Có những chuyện bây giờ nghe lại rất buồn cười. Chúng tôi từng vẽ Songoku lên vở, lên giấy nháp, lên mặt sau những tờ lịch cũ, có đứa còn ngồi cả buổi chỉ để vẽ cho được mái tóc dựng đứng của Super Saiyan. Những đứa mê Hesman thì tự tưởng tượng mình có dây lưng tàng hình, có sức mạnh biến hình, có một chiếc robot khổng lồ đứng phía sau và chỉ cần hét lên là cả thế giới biết mình là người hùng. Khi ấy, trí tưởng tượng không cần AI hỗ trợ, bởi chỉ một vài nét chì và một cuốn truyện cũ cũng đủ để chúng tôi tự xây cả một vũ trụ.
Bây giờ nghĩ lại mới thấy mình từng giàu có theo một cách rất khác. Chúng tôi không có kho phim vô tận, không có game online, không có TikTok, không có ChatGPT và càng không có những công cụ có thể tạo ra một bức ảnh Songoku chỉ trong vài giây. Muốn nhìn thấy một nhân vật, chúng tôi phải lật từng trang giấy; muốn biết chuyện gì xảy ra ở tập tiếp theo, phải đi tìm mua hoặc thuê; muốn tự tạo ra một nhân vật, phải lấy bút chì ra vẽ. Chính những giới hạn ấy buộc trí tưởng tượng phải tự làm việc, và có lẽ vì thế mà một đứa trẻ ngày ấy có thể ngồi hàng giờ trong một căn phòng nhỏ chỉ với một cuốn truyện mà không thấy chán.
Tôi cũng thích một điều ở những nhân vật ngày xưa: họ không hoàn hảo. Songoku có lúc ngây ngô đến mức chẳng hiểu chuyện đời, Cadic đầy kiêu ngạo, Piccolo lạnh lùng, còn những nhân vật trong Hesman cũng có lúc sợ hãi, sai lầm và phải trả giá. Nhưng chính vì thế mà chúng tôi tin họ là những người bạn thật sự, chứ không phải những hình mẫu hoàn hảo được tạo ra chỉ để chiến thắng. Một người hùng có thể bị đánh bại, có thể mất đi người thân, có thể đứng trước một đối thủ mạnh hơn mình rất nhiều, nhưng cuối cùng vẫn phải đứng dậy.
Đó cũng là lý do những đứa trẻ lớn lên cùng Songoku và Hesman sau này trở thành những người đàn ông khá kỳ lạ. Chúng tôi bước vào đời với rất nhiều thứ đã thay đổi, nhưng đâu đó trong đầu vẫn còn một thằng nhóc tin rằng gặp chuyện thì phải cố thêm một lần nữa. Ngoài đời không có Rồng Thần để ban điều ước, không có đậu thần để ăn một viên rồi khỏe lại, cũng chẳng có Hesman đứng sau lưng mỗi khi gặp nguy hiểm, nhưng cái cảm giác “thua trận này thì luyện thêm rồi đánh lại” đôi khi vẫn còn nguyên.
Tôi từng nghĩ mình nhớ Songoku vì những trận đánh, nhớ Hesman vì những người máy khổng lồ, nhưng càng lớn tôi càng thấy mình nhớ cái thời mà những thứ ấy quan trọng với mình. Tôi nhớ những buổi chiều không biết làm gì ngoài đọc truyện, nhớ cảm giác háo hức khi nghe thằng bạn bảo “tao có tập mới”, nhớ cảnh mấy cái đầu chụm vào nhau, nhớ những trang giấy mỏng đã bị lật đến mềm oặt, nhớ cả những cuộc tranh luận trẻ con xem ai mạnh hơn ai. Những thứ đó nghe chẳng có gì lớn lao, nhưng ghép lại với nhau lại thành một phần tuổi thơ mà đến bây giờ chúng ta vẫn muốn quay về.
Hesman sau này được tái bản, Dragon Ball cũng vẫn tiếp tục xuất hiện trong những ấn bản mới; NXB Kim Đồng hiện vẫn phát hành 7 Viên Ngọc Rồng và bộ truyện vẫn có những phiên bản mới dành cho độc giả hôm nay. Nhưng một cuốn truyện mới dù đẹp đến đâu cũng không thể hoàn toàn giống cuốn truyện mà chúng ta từng đọc khi còn bé, bởi thứ làm nên giá trị của nó không chỉ nằm trên giấy. Nó nằm ở căn nhà cũ, ở cái quạt máy chạy kêu rè rè, ở tiếng mẹ gọi xuống ăn cơm, ở thằng bạn ngồi bên cạnh, ở vài đồng tiền lẻ và ở một buổi chiều mà chúng ta chưa biết ngày mai mình sẽ trở thành ai.
Đó mới là điều đẹp nhất của Songoku và Hesman. Chúng không chỉ kể cho chúng tôi những câu chuyện về những người hùng, mà vô tình trở thành một phần câu chuyện của chính chúng tôi. Những đứa trẻ ngày ấy đã lớn, những cuốn truyện đã cũ, những quầy cho thuê truyện gần như biến mất, còn thế giới thì chạy nhanh đến mức đôi khi chúng ta không kịp nhận ra mình đã đi xa tuổi thơ đến thế nào.
Nhưng thỉnh thoảng, chỉ cần nghe một câu “Kamehameha” (ngày ấy là Kamejoko), nhìn thấy mái tóc vàng của Songoku hay bắt gặp hình Hesman đứng giữa một trang giấy, tôi tin rất nhiều người trong chúng ta vẫn sẽ dừng lại vài giây. Không phải vì muốn trở lại làm trẻ con, mà vì ở đâu đó trong những hình ảnh ấy vẫn còn một phiên bản rất nhỏ của mình, một thằng nhóc từng tin rằng thế giới rộng lớn lắm, rằng người tốt rồi sẽ thắng, rằng bạn bè sẽ luôn ở bên nhau và rằng chỉ cần cố gắng đủ nhiều thì một ngày nào đó mình cũng có thể trở thành người hùng.
Những đứa trẻ lớn lên cùng Songoku, Hesman ngày ấy giờ đã lớn. Chỉ có điều, may mắn thay, chúng tôi chưa đánh mất hoàn toàn những đứa trẻ ấy trong mình.