Nghe con nước lên là tôi đi câu
Hồi đó, con nước đối với tụi nhỏ chúng tôi cũng giống như tiếng trống báo giờ. Người lớn nghe nước lên thì biết lúc nào làm chuyện này chuyện kia, còn tôi nghe nước lên là trong bụng đã nghĩ tới mấy cái bọng cá bống dừa ngoài kênh. Chẳng cần ai rủ rê nhiều, chỉ cần một đứa nói “đi câu bống không?” là vài đứa khác chạy về kiếm cần, kiếm mồi, rồi lục tục kéo nhau đi.
Câu cá bống dừa phải biết canh con nước. Nước lên, cá từ trong hang, trong bọng bắt đầu bò ra kiếm ăn, lúc đó mới có cái mà câu. Chứ nước chưa tới, cá còn nằm lì trong bọng thì có ngồi đó cả buổi cũng chẳng làm được gì.
Ngày ấy tôi chẳng hiểu thế nào là thủy triều, chẳng biết con nước lớn nước ròng vận hành ra sao. Tôi chỉ biết người lớn nhìn mặt nước một cái là đoán được hôm nay có câu được hay không. Với tụi nhỏ, vậy là đủ.
Có khi đang chơi đâu đó, nghe người lớn nói “nước vô rồi” là bỏ hết chạy về lấy cây cần. Cái cảm giác háo hức ngày ấy kỳ lắm, chẳng có gì trong tay mà đã tưởng tượng ra cả một giỏ cá.
Đi câu bống dừa là đi tìm bọng
Người ở quê tôi gọi những cái hang, cái ổ cá trú trong đám dừa nước là bọng. Nghe thì đơn giản vậy thôi, nhưng muốn câu được bống dừa thì phải biết tìm bọng. Những con kênh có dừa nước mọc ken dày, những mé bờ có bùn, có bẹ cây, có những khoảng đất bị nước khoét thành hốc… chỗ nào nhìn “có vẻ” là tôi lại mon men tới xem.
Cá bống dừa nhỏ, thân đen đen, trơn bóng, thích chui rúc trong những cái hang sát mé nước. Khi nước lên, chúng rời bọng đi kiếm ăn nên người đi câu cũng phải tranh thủ lúc đó. Bởi vậy, câu bống dừa chẳng giống kiểu ngồi một chỗ thả phao rồi chờ cá tới.
Mình phải đi tìm nó.
Tôi nhớ những buổi chiều cứ lom khom dọc theo mé kênh, tay cầm cây cần, mắt nhìn hết bọng này tới bọng khác. Có cái nhìn qua chẳng thấy gì, vậy mà người có kinh nghiệm chỉ xuống rồi nói chắc nịch: “Bọng này có bống”. Tôi chẳng hiểu họ nhìn bằng cách nào, nhưng cứ nghe vậy là tin, đưa mồi xuống thử.
Có khi trúng thiệt.
Một con bống từ trong bọng lao ra đớp mồi, đầu cần giật nhẹ một cái. Không có phao để nhìn, cũng chẳng có tiếng chuông báo hiệu, người câu phải để ý cái cảm giác rất nhỏ truyền từ đầu cần xuống tay. Giật đúng lúc thì cá dính, giật sớm quá thì mất ăn, còn chậm một chút thì con bống đã quay đầu chui tọt vô hang.
Không có phao, nhưng hồi hộp hơn cả câu cá lớn
Đó là cái thú mà tôi nhớ nhất.
Bây giờ nhiều người nghĩ câu cá phải có phao, phải ngồi im rồi nhìn cái chấm nhỏ trên mặt nước. Nhưng câu bống dừa hồi nhỏ của tôi không như vậy. Tôi chẳng cần nhìn phao, bởi thứ mình chờ là một cái giật nhẹ nơi đầu cần, một chuyển động rất khẽ của sợi dây và cảm giác con cá đang kéo mồi ở đâu đó dưới mé bọng.
Có những lúc tôi ngồi im đến mức chẳng dám thở mạnh.
Mắt cứ nhìn chằm chằm vào đầu cần, tay nắm chặt cán, trong đầu chỉ nghĩ không biết con bống có ăn không. Rồi đầu cần nhúc nhích một cái, tôi giật lên theo phản xạ, tim đập thình thịch, và nếu may mắn thì một con cá nhỏ xíu đã nằm trên bờ.
Vui dữ lắm.
Nó chỉ là một con cá bống dừa bé tẹo, nhiều khi còn chưa bằng bàn tay người lớn. Nhưng đối với đứa nhỏ đang đi câu, đó là thành quả của cả một cuộc săn. Cả đám đứng quanh coi con cá, đứa nào cũng muốn nhận là mình phát hiện ra cái bọng trước.
Có hôm câu được vài con đã thấy đủ.
Có hôm thì xui, đi hết bọng này tới bọng khác mà chẳng được con nào. Nhưng cái lạ là chẳng đứa nào thấy buồn lâu. Không có cá thì đi tìm bọng khác, bọng kia không có thì men tiếp theo con kênh, cứ vậy mà đi tới khi trời sụp tối mới chịu về.
Tôi nhớ những con kênh đầy dừa nước
Có lẽ người ta phải lớn lên rồi rời quê mới hiểu vì sao những thứ rất bình thường ngày xưa lại trở nên đẹp đến vậy.
Tôi nhớ những con kênh Bến Tre ngày đó. Hai bên bờ là những tàu dừa nước mọc sát nhau, lá vươn lên xanh rì, bẹ cây nằm chồng chéo dưới mé nước. Con nước lên xuống mỗi ngày, lúc thì bờ kênh trơ bùn, lúc lại đầy nước, ghe xuồng chạy ngang làm sóng tạt vô tận mé.
Mấy đứa nhỏ chúng tôi cứ thế mà sống giữa cái cảnh đó.
Đi học về thì chạy ra kênh, nghỉ hè càng có lý do để đi câu. Có hôm lội bùn dính tới đầu gối, có hôm chân trượt xuống mé nước rồi cả đám cười bò. Quần áo dơ thì về bị má la, nhưng ngày hôm sau nghe nước lên vẫn đi tiếp, bởi trẻ con hồi đó đâu có biết chán những chuyện như vậy.
Tôi nhớ cả cái mùi của quê.
Mùi bùn non, mùi nước kênh, mùi lá dừa nước, mùi cỏ ướt và cái mùi ngai ngái của bờ đất sau khi nước vừa tràn qua. Những thứ ấy ngày nhỏ chẳng có gì đặc biệt, thậm chí đôi lúc còn thấy hôi, thấy dơ, vậy mà bây giờ giữa thành phố, có khi chỉ cần thoáng nghe một mùi giống vậy là ký ức cũ chạy về nguyên một mảng.
Cá nhỏ vậy mà đem về vui cả nhà
Câu được cá rồi thì chuyện quan trọng tiếp theo là đem về.
Mấy con bống dừa nhỏ xíu nằm trong cái giỏ, tụi tôi cứ vừa đi vừa nhìn, lâu lâu lại thò tay vô coi còn đủ không. Có khi đường về xa hơn bình thường chỉ vì ghé thêm một cái bọng, rồi thêm một cái nữa, bởi trong đầu lúc nào cũng có câu “câu thêm con này rồi về”.
Về tới nhà, mấy con cá được giao cho má.
Cá bống dừa đem kho thì ngon. Cá nhỏ nhưng thịt chắc, kho với tiêu, chút nước màu, nêm đậm đà rồi để lửa riu riu cho cá săn lại. Có nhà còn kho với nước dừa, thứ nguyên liệu quá quen thuộc ở xứ Dừa, thành ra cái món cá bình dân ấy ăn với cơm nóng nghe sao mà bắt miệng.
Nhưng thật ra lúc đó tôi đâu nghĩ tới chuyện món ăn ngon hay dở.
Tôi chỉ thấy vui vì cá này do mình câu được.
Một bữa cơm có nồi cá bống dừa, tự nhiên thấy mình cũng có chút công trạng trong nhà. Má hỏi câu được ở đâu, mấy con, bọng nào có cá, rồi tôi kể một hồi như thể vừa lập được chiến tích gì ghê gớm lắm.
Trẻ con dễ vui thiệt.
Có những buổi câu chẳng được bao nhiêu cá
Tôi nhớ cả những lần thất bại.
Đi từ đầu kênh tới cuối kênh, tìm không biết bao nhiêu cái bọng mà chẳng được mấy con. Có khi con nước lên đẹp vậy mà cá chẳng chịu ăn, có khi nhìn thấy bọng ngon lành nhưng thả mồi xuống hoài vẫn im re. Tới lúc trời gần tối, hai tay mỏi nhừ, chân dính đầy bùn mới chịu xách cần về.
Vậy mà chẳng ai nghĩ mình mất một ngày.
Ngày đó thời gian rộng lắm.
Một buổi chiều có thể dài tới mức đủ để đi hết một đoạn kênh, câu vài con cá, chơi thêm một hồi rồi mới về. Không có điện thoại rung liên tục, không có công việc chờ, không có những cuộc hẹn phải nhìn đồng hồ. Chỉ có con nước từ từ lên, rồi từ từ đổi chiều, còn tụi nhỏ thì cứ chơi cho tới khi người lớn gọi về.
Bây giờ tôi mới thấy đó là một thứ xa xỉ.
Được rảnh.
Được ngồi bên một con kênh mà chẳng cần làm gì có ích. Được dành nguyên một buổi chiều chỉ để tìm cá bống dừa, rồi nếu không câu được gì thì ngày mai lại đi tiếp.
Lớn rồi mới thấy mình nhớ cái bọng cá ngày xưa
Nhiều năm rồi tôi không còn đi câu bống dừa nữa.
Không phải vì hết thích. Chỉ là lớn lên, mỗi người một công việc, một gia đình, một đống chuyện phải lo. Những buổi chiều nghe nước lên rồi xách cần chạy ra kênh cũng dần biến mất lúc nào chẳng hay.
Thỉnh thoảng về quê, tôi vẫn nhìn những con kênh có dừa nước và tự hỏi không biết mấy cái bọng ngày xưa còn không.
Có lẽ vẫn còn.
Dừa nước vẫn mọc ven kênh, con nước vẫn lên rồi xuống như bao đời nay. Những con cá nhỏ chắc vẫn đâu đó dưới bùn, trong những cái hang mà người lớn ngày trước chỉ cần nhìn là biết có cá. Chỉ có điều đứa nhỏ ngày xưa hay lom khom bên mé kênh giờ đã lớn, và nó chẳng còn nhiều thời gian để đứng đó chờ một con bống cắn câu.
Nghĩ vậy tự nhiên thấy buồn.
Không phải buồn vì cá bống dừa ít đi hay vì những cái bọng có còn cá hay không. Buồn vì có những thứ mình cứ tưởng lúc nào muốn quay lại cũng được, đến khi muốn quay lại thì mới nhận ra người đã thay đổi, bạn bè đã mỗi đứa một nơi, còn cái buổi chiều ngày xưa thì chẳng cách nào lấy lại.
Tôi nhớ những ngày đi câu cá bống dừa của tôi
Nếu bây giờ cho tôi trở lại một buổi chiều như ngày đó, tôi chẳng cần câu được nhiều cá.
Cho tôi một cây cần nhỏ thôi. Cho tôi đứng bên một con kênh Bến Tre, trước mặt là đám dừa nước xanh um, dưới chân là bùn đất, rồi chờ con nước từ từ dâng lên. Tôi sẽ lại đi tìm những cái bọng cũ, lại đưa mồi xuống, lại ngồi im chờ một cái giật rất nhẹ nơi đầu cần.
Có cá thì vui.
Không có cá cũng chẳng sao.
Bởi đến lúc này tôi mới hiểu, thứ mình nhớ đâu phải mấy con bống dừa. Tôi nhớ những buổi chiều không phải chạy theo giờ giấc, nhớ mấy đứa bạn ngày xưa, nhớ tiếng má gọi về, nhớ đôi chân lấm bùn và nhớ cảm giác một con cá nhỏ cũng đủ làm mình vui cả ngày.
Tôi nhớ Bến Tre của những ngày còn bé.
Nhớ những con kênh có dừa nước, nhớ những cái bọng nằm nép bên mé nước, nhớ con nước lên kéo theo những con cá rời hang đi kiếm ăn. Nhớ một thời mà chỉ cần nghe câu “nước lên rồi, đi câu bống không?” là tôi có thể bỏ hết mọi thứ đang làm để chạy đi.
Có lẽ đó mới là điều người ta hay gọi là nhớ quê.
Không phải nhớ một địa danh, cũng chẳng phải nhớ một món ăn.
Mà là nhớ một phiên bản của chính mình đã từng tồn tại ở nơi đó.
Tôi nhớ những ngày đi câu cá bống dừa. Nhưng thật ra, thứ tôi nhớ nhất là thằng nhỏ ngày xưa, mỗi lần nghe con nước lên là lại xách cần chạy ra mé kênh, tìm một cái bọng và tin rằng chiều nay nhất định mình sẽ câu được cá.