Google không còn là nơi tôi bắt đầu tìm kiếm nữa
Tôi không nhớ chính xác khoảnh khắc điều đó xảy ra. Không có ngày nào tôi tuyên bố rằng mình sẽ ngừng sử dụng Google, cũng không có sự kiện đặc biệt nào khiến tôi thay đổi thói quen. Nhưng một lúc nào đó trong khoảng một năm trở lại đây, tôi nhận ra rằng mỗi khi cần tìm hiểu một điều gì đó, phản xạ đầu tiên của mình không còn là mở Google nữa.
Điều đó khiến tôi hơi bất ngờ, bởi Google từng là điểm khởi đầu của gần như mọi thứ trên internet. Thế hệ của tôi lớn lên cùng công cụ tìm kiếm này. Muốn biết điều gì thì Google, muốn mua thứ gì thì Google, muốn sửa một lỗi máy tính hay tìm địa chỉ quán ăn cũng lại là Google. Trong rất nhiều năm, Google gần như đồng nghĩa với khái niệm tìm kiếm.
Nhưng internet luôn thay đổi nhanh hơn những gì chúng ta nghĩ. Những thói quen tưởng như bất biến đôi khi biến mất rất âm thầm. Chúng không biến mất vì bị ép buộc, mà đơn giản vì có một cách khác tiện lợi hơn xuất hiện. Và đó chính xác là điều đang xảy ra với việc tìm kiếm thông tin.
Điều đầu tiên tôi mở bây giờ không phải lúc nào cũng là Google
Cách đây vài tuần, tôi muốn tìm hiểu về một chiếc máy ảnh mới. Nếu là vài năm trước, tôi sẽ mở Google, gõ tên sản phẩm, đọc hàng loạt bài đánh giá rồi tiếp tục xem video trên YouTube để đối chiếu. Quá trình đó thường kéo dài hàng chục phút, đôi khi lâu hơn vì càng đọc lại càng xuất hiện thêm những thông tin mới.
Lần này tôi làm khác. Tôi mở ChatGPT và đặt câu hỏi theo đúng cách mình sẽ hỏi một người bạn hiểu về công nghệ. Chỉ trong vài phút, tôi có một cái nhìn tổng thể về ưu điểm, nhược điểm, đối tượng phù hợp và những lựa chọn thay thế đáng cân nhắc. Sau đó tôi vẫn dùng Google để xác minh thêm, nhưng Google không còn là nơi bắt đầu nữa.
Đó là sự thay đổi rất nhỏ nếu nhìn từ bên ngoài. Tuy nhiên, khi hàng triệu người cùng thay đổi theo cách tương tự, nó lại trở thành một xu hướng cực kỳ lớn. Và có lẽ đây là lần đầu tiên sau rất nhiều năm, vị trí mặc định của Google trong hành trình tìm kiếm thông tin bắt đầu bị lung lay.
Google mạnh ở việc tìm câu trả lời, AI mạnh ở việc trả lời
Có một khác biệt quan trọng mà tôi nghĩ nhiều người chưa thực sự để ý. Google chưa bao giờ được thiết kế để trả lời câu hỏi. Google được thiết kế để tìm ra những nơi có thể chứa câu trả lời và đưa chúng tới trước mặt bạn nhanh nhất có thể.
Trong phần lớn lịch sử internet, mô hình đó hoạt động cực kỳ hiệu quả. Người dùng gõ từ khóa, Google trả về danh sách liên kết và mọi người tự quyết định nguồn nào đáng tin cậy. Chúng ta đã quen với quy trình đó đến mức nghĩ rằng tìm kiếm thông tin vốn phải diễn ra như vậy.
AI lại hoạt động theo hướng ngược lại. Thay vì đưa cho bạn hàng chục liên kết để tự đọc và tự tổng hợp, AI cố gắng thực hiện công việc đó trước rồi đưa ra một câu trả lời hoàn chỉnh. Dĩ nhiên câu trả lời đó không phải lúc nào cũng đúng hoàn toàn, nhưng trải nghiệm mà người dùng nhận được lại gần với một cuộc trò chuyện hơn là một quá trình tìm kiếm.
Người trẻ đã rời Google từ trước khi AI xuất hiện
Điều thú vị là sự thay đổi này không bắt đầu cùng ChatGPT. Nó thực ra đã diễn ra từ nhiều năm trước dưới những hình thức khác nhau. Khi muốn tìm nhà hàng, nhiều người trẻ mở TikTok. Khi muốn xem đánh giá sản phẩm, họ lên YouTube hoặc Reddit. Khi muốn tìm địa điểm du lịch, họ xem Instagram thay vì đọc những bài viết dài trên website.
Điều đó cho thấy Google đã không còn là cánh cổng duy nhất dẫn vào internet từ lâu. AI chỉ là một bước tiến mới trong quá trình phân mảnh đó. Nó khiến việc rời bỏ thói quen tìm kiếm truyền thống trở nên dễ dàng hơn và tự nhiên hơn.
Nếu nhìn từ góc độ rộng hơn, đây không phải câu chuyện giữa Google và ChatGPT. Đây là câu chuyện về việc internet đang chuyển từ mô hình “tìm kiếm” sang mô hình “hỏi đáp”. Và khi hành vi người dùng thay đổi, những nền tảng thống trị nhất cũng buộc phải thay đổi theo.
Điều này khiến tôi nghĩ nhiều về tương lai của website
Có một câu hỏi mà tôi thường nghe gần đây. Nếu AI có thể trả lời mọi thứ, liệu website có còn giá trị hay không. Ban đầu tôi cũng nghĩ đây là một mối đe dọa rất lớn với những người làm nội dung.
Nhưng càng quan sát, tôi càng nhận ra rằng thông tin và trải nghiệm là hai thứ khác nhau. AI có thể giải thích cho tôi luật việt vị hoặc lịch sử World Cup nhanh hơn bất kỳ bài viết nào. Tuy nhiên AI không thể thay thế cảm giác đọc một câu chuyện cá nhân, một góc nhìn độc đáo hay một trải nghiệm được kể bởi người thật.
Có thể tương lai của website sẽ không còn xoay quanh việc cung cấp thông tin cơ bản nữa. Thay vào đó, chúng sẽ tồn tại nhờ những thứ mà AI khó sao chép nhất: cảm xúc, quan điểm và trải nghiệm cá nhân. Đó cũng là lý do tôi tin rằng việc viết vẫn sẽ còn giá trị trong rất nhiều năm tới.
Có lẽ đây mới chỉ là khởi đầu
Google vẫn là một đế chế khổng lồ và sẽ còn tồn tại rất lâu. Mỗi ngày vẫn có hàng tỷ lượt tìm kiếm diễn ra trên nền tảng này. Thật ngây thơ nếu nghĩ rằng một công cụ mới xuất hiện là đủ để xóa bỏ vị trí mà Google đã xây dựng suốt hơn hai thập kỷ.
Nhưng cũng sẽ ngây thơ không kém nếu cho rằng mọi thứ sẽ giữ nguyên như hiện tại. Những thay đổi lớn nhất trong công nghệ thường bắt đầu bằng những thay đổi rất nhỏ trong hành vi người dùng. Chúng ta không nhận ra ngay lập tức, nhưng một ngày nào đó nhìn lại, mọi thứ đã khác hoàn toàn.
Tôi vẫn dùng Google mỗi ngày và có lẽ nhiều năm nữa vẫn sẽ như vậy. Nhưng điều đã thay đổi là vị trí của nó trong suy nghĩ của tôi. Google không còn luôn là điểm bắt đầu. Và chỉ riêng việc câu nói đó có thể tồn tại đã cho thấy internet đang bước vào một giai đoạn hoàn toàn mới.