Có thể chúng ta đang chứng kiến một cuộc cách mạng lớn hơn mình nghĩ
Mỗi thế hệ đều có một công nghệ định hình cách họ làm việc. Thế hệ của ông bà chúng ta gắn với máy đánh chữ. Thế hệ cha mẹ lớn lên cùng máy tính cá nhân. Còn những người bước vào thị trường lao động trong thập niên 2020 có lẽ sẽ được nhớ đến như thế hệ đầu tiên làm việc cùng AI.
Điều thú vị là cuộc cách mạng này diễn ra âm thầm hơn rất nhiều so với Internet hay smartphone. Không có những nhà máy mọc lên khắp nơi. Không có những thiết bị mới xuất hiện trên bàn làm việc. Chỉ có một ô chat nhỏ trên màn hình máy tính, nhưng nó đang thay đổi cách hàng triệu người xử lý công việc mỗi ngày.
Càng quan sát những gì đang diễn ra, tôi càng có cảm giác ChatGPT không đơn thuần là một công cụ mới. Nó đang góp phần tạo ra một kiểu người lao động hoàn toàn mới.
Người lao động mới không nhất thiết phải biết mọi thứ
Trong nhiều thập kỷ, giá trị của một nhân viên thường được đo bằng lượng kiến thức họ sở hữu. Người biết nhiều hơn thường có lợi thế hơn. Người nhớ được nhiều thông tin hơn thường làm việc hiệu quả hơn.
Thế nhưng AI đang bắt đầu làm lung lay quy tắc đó.
Ngày nay, một người không cần nhớ toàn bộ cú pháp lập trình vẫn có thể xây dựng ứng dụng. Một nhân viên marketing không cần ngồi hàng giờ trước trang giấy trắng để tìm ý tưởng. Một người mới đi làm cũng có thể nhanh chóng tạo ra báo cáo, bản trình bày hoặc kế hoạch công việc với sự hỗ trợ của AI.
Điều này không có nghĩa kiến thức trở nên vô giá trị. Điều đang thay đổi là khả năng tìm kiếm, tổng hợp và sử dụng kiến thức đang trở nên quan trọng không kém việc ghi nhớ nó.
Một kỹ năng mới đang xuất hiện trong mọi ngành nghề
Ngày trước, biết sử dụng Word hay Excel từng là lợi thế lớn khi đi xin việc. Sau đó đến thời kỳ kỹ năng tìm kiếm trên Google trở thành điều gần như bắt buộc đối với dân văn phòng. Bây giờ, thị trường lao động lại xuất hiện thêm một kỹ năng mới mà nhiều doanh nghiệp đang bắt đầu chú ý.
Đó là khả năng làm việc cùng AI.
Người biết đặt câu hỏi tốt thường nhận được câu trả lời tốt hơn. Người biết cách cung cấp ngữ cảnh đầy đủ thường tạo ra kết quả tốt hơn. Người biết cách kiểm tra và hiệu chỉnh nội dung do AI tạo ra thường hoàn thành công việc nhanh hơn những người chỉ sử dụng công cụ theo cách đơn giản nhất.
Nghe có vẻ nhỏ nhặt, nhưng đây thực sự là một kỹ năng hoàn toàn mới mà thế hệ trước chưa từng phải học.
ChatGPT đang rút ngắn khoảng cách kinh nghiệm
Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất mà tôi nhìn thấy là khoảng cách giữa người mới và người có kinh nghiệm đang dần bị thu hẹp ở một số lĩnh vực.
Ngày trước, một nhân viên trẻ thường phải mất nhiều năm mới có thể viết được những bản báo cáo tốt, xây dựng được quy trình làm việc bài bản hoặc xử lý các nhiệm vụ phức tạp. Ngày nay, AI có thể đóng vai trò như một người cố vấn luôn sẵn sàng hỗ trợ bất cứ lúc nào.
Theo báo cáo Work Trend Index 2025 của Microsoft, phần lớn lãnh đạo doanh nghiệp tin rằng AI sẽ giúp nhân viên đảm nhận những nhiệm vụ phức tạp hơn sớm hơn trong sự nghiệp. Điều đó có nghĩa là những người mới đi làm có thể tiếp cận năng suất mà trước đây chỉ những nhân viên giàu kinh nghiệm mới đạt được.
Tất nhiên AI không thể thay thế kinh nghiệm thực tế. Tuy nhiên, nó đang giúp quá trình học hỏi diễn ra nhanh hơn rất nhiều.
Một người giờ đây có thể làm công việc của cả một nhóm nhỏ
Có một điều mà tôi thường xuyên chứng kiến trong giới công nghệ, sáng tạo nội dung và marketing. Những cá nhân làm việc độc lập ngày càng tạo ra sản phẩm với quy mô lớn hơn trước đây rất nhiều.
Một người có thể nghiên cứu thông tin bằng AI, viết bản nháp bằng AI, chỉnh sửa hình ảnh bằng AI rồi xây dựng chiến dịch truyền thông bằng AI. Khối lượng công việc mà trước đây cần một nhóm nhỏ thực hiện nay có thể được hoàn thành bởi một cá nhân sở hữu bộ công cụ phù hợp.
Đó là lý do nhiều chuyên gia bắt đầu gọi AI là “đồng nghiệp kỹ thuật số” thay vì chỉ xem nó như một phần mềm thông thường. Sự khác biệt nằm ở chỗ AI không chỉ hỗ trợ một tác vụ riêng lẻ mà đang tham gia vào toàn bộ quy trình làm việc.
Microsoft đang nói về một khái niệm rất đáng chú ý
Trong báo cáo mới nhất, Microsoft đưa ra khái niệm “Frontier Firm”, tạm hiểu là thế hệ doanh nghiệp mới được vận hành bởi sự kết hợp giữa con người và AI. Điều thú vị hơn là hãng công nghệ này cho rằng trong tương lai, rất nhiều nhân viên sẽ trở thành những “agent boss”, tức người quản lý và điều phối các AI agent thực hiện công việc.
Nếu điều đó trở thành hiện thực, mô tả công việc của nhiều ngành nghề sẽ thay đổi đáng kể. Thay vì tự tay làm mọi thứ, con người sẽ dành nhiều thời gian hơn để ra quyết định, kiểm tra kết quả và quản lý các hệ thống AI đang làm việc phía sau.
Nghe có vẻ giống khoa học viễn tưởng, nhưng thực tế quá trình đó đã bắt đầu diễn ra trong rất nhiều doanh nghiệp trên thế giới.
Điều nghịch lý là AI cũng đang tạo ra công việc mới
Khi nhắc đến AI, nhiều người thường nghĩ tới câu hỏi quen thuộc rằng liệu máy móc có cướp mất việc làm của con người hay không. Đây là một nỗi lo có thật và chắc chắn sẽ còn được tranh luận trong nhiều năm nữa.
Tuy nhiên, điều thú vị là AI cũng đang tạo ra những dạng công việc hoàn toàn mới. Nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy nhân viên văn phòng hiện phải dành khá nhiều thời gian để kiểm tra, sửa lỗi, bổ sung thông tin và giám sát kết quả mà AI tạo ra.
Nói cách khác, AI cũng cần được quản lý giống như một nhân viên mới vào nghề. Nó có thể làm việc rất nhanh, nhưng vẫn cần con người theo dõi và chịu trách nhiệm cho sản phẩm cuối cùng.
Điều đó khiến tôi nhớ đến một nghịch lý khá hài hước. Chúng ta tạo ra AI để giảm khối lượng công việc, nhưng đồng thời cũng đang học cách quản lý một lực lượng lao động hoàn toàn mới.
Người chiến thắng sẽ không phải người chống lại AI
Lịch sử công nghệ cho thấy mỗi cuộc cách mạng đều tạo ra những người hưởng lợi và những người bị bỏ lại phía sau. Khi Internet xuất hiện, không ít người từng cho rằng đó chỉ là trào lưu nhất thời. Khi smartphone ra đời, nhiều doanh nghiệp lớn cũng không nhận ra thế giới đang thay đổi.
AI có thể sẽ đi theo con đường tương tự.
Người chiến thắng trong giai đoạn tới có lẽ không phải những người thông minh nhất hay chăm chỉ nhất. Họ sẽ là những người thích nghi nhanh nhất với cách làm việc mới. Họ hiểu khi nào nên sử dụng AI, khi nào cần tư duy độc lập và khi nào phải kết hợp cả hai để tạo ra kết quả tốt hơn.
Đó là kỹ năng mà trường học chưa kịp dạy, nhưng thị trường lao động đang bắt đầu đòi hỏi.
Một ngày nào đó, câu hỏi phỏng vấn có thể sẽ khác
Tôi vẫn nhớ thời điểm nhiều công ty từng hỏi ứng viên rằng họ có biết sử dụng Word hay Excel hay không. Sau đó, các câu hỏi chuyển sang khả năng sử dụng Internet, ngoại ngữ hoặc các công cụ số.
Có lẽ vài năm nữa, một trong những câu hỏi quen thuộc nhất trong các buổi phỏng vấn sẽ là cách ứng viên làm việc cùng AI.
Không phải vì AI quan trọng hơn con người. Mà bởi vì AI đang trở thành một phần trong môi trường làm việc hiện đại giống như Internet từng làm được hai thập kỷ trước.
Thế hệ lao động mới không lớn lên cùng máy đánh chữ. Họ cũng không lớn lên cùng Yahoo hay Google như nhiều người trong chúng ta. Họ lớn lên cùng ChatGPT, và điều đó có thể khiến cách họ làm việc, học tập và xây dựng sự nghiệp khác hoàn toàn so với bất kỳ thế hệ nào trước đây.