Mùi sách không phải mùi nước hoa. Nó không được thiết kế để gây ấn tượng. Nó tồn tại rất tự nhiên, lẫn lộn giữa giấy, mực in, keo đóng gáy và thời gian. Thế nhưng kỳ lạ thay, chính sự mộc mạc ấy lại khiến nhiều người nghiện, nghiện theo cách rất âm thầm.
Có lẽ vì mùi sách không đánh thẳng vào giác quan, mà đi vòng qua ký ức.
Mùi của những ngày chưa vội vàng
Lần đầu tiên tôi nhận ra mình yêu mùi sách là khi còn rất nhỏ, trong một thư viện cũ, nơi ánh đèn vàng hắt xuống những kệ gỗ sậm màu. Mỗi lần mở sách ra, mùi giấy cũ thoảng lên, không rõ ràng nhưng đủ để tôi biết mình đang ở một nơi an toàn.
Đó là mùi của những ngày chưa có deadline, chưa có email phải trả lời gấp, chưa có áp lực phải trở thành ai đó. Chỉ có thời gian, rất nhiều thời gian, nằm yên trên từng trang giấy.
Mùi sách, vì thế, gắn liền với cảm giác được phép chậm lại.
Khi khứu giác giữ hộ ký ức
Khoa học nói rằng khứu giác có mối liên kết trực tiếp với vùng não lưu trữ ký ức và cảm xúc. Nhưng ngay cả khi không biết điều đó, ta vẫn cảm nhận rất rõ: chỉ cần một mùi quen, cả một quãng đời có thể trở về.
Mùi sách mới mang theo sự háo hức, giống như cảm giác mở một cánh cửa chưa từng bước qua. Mùi sách cũ thì trầm hơn, giống một cuộc trò chuyện với người đã sống đủ lâu để không cần nói lớn.
Chúng ta không chỉ ngửi mùi giấy. Ta đang ngửi lại chính mình của những năm tháng đã qua.
Trong một thế giới số, mùi sách là thứ hiếm hoi còn lại
Ngày nay, ta đọc rất nhiều, nhưng phần lớn là đọc trên màn hình. Chữ vẫn ở đó, nội dung vẫn đầy đủ, nhưng cảm giác thì khác. Không có mùi. Không có trọng lượng. Không có tiếng giấy khẽ động khi lật trang.
Mùi sách trở thành thứ xa xỉ theo cách rất lạ. Nó không đắt tiền, nhưng hiếm. Và con người luôn có xu hướng trân trọng những gì không thể sao chép hoàn hảo.
Một file PDF không thể có mùi. Một màn hình không thể giữ thời gian lại trong từng sợi giấy.
Mùi của sự hiện diện
Có lẽ, sâu xa hơn, mùi sách nhắc chúng ta rằng có những thứ cần phải chạm, phải ngửi, phải hiện diện trọn vẹn thì mới cảm được. Trong lúc thế giới thúc ép ta lướt nhanh, mùi sách buộc ta dừng lại.
Nó không đòi hỏi sự chú ý. Nó chỉ ở đó, lặng lẽ, chờ ai đó đủ kiên nhẫn để nhận ra.
Vì sao chúng ta nghiện mùi sách?
Có thể vì đó là mùi của sự yên tĩnh hiếm hoi.
Có thể vì đó là mùi của ký ức chưa bị thuật toán can thiệp.
Cũng có thể đơn giản vì mùi sách nhắc ta nhớ rằng, trước khi trở thành người lớn, ta từng yêu thế giới theo cách rất chậm.
Và trong những ngày quá nhiều ồn ào, chỉ cần mở một cuốn sách ra, hít thật sâu, ta biết mình vẫn còn một chốn để quay về.