Khi thành công không mang lại lời chúc mừng
Thời điểm tài khoản cán mốc 1 triệu USD tiền mặt, Kimanzi Constable, tác giả và cây viết tự do cộng tác với Forbes, Entrepreneur, Business Insider, đã chờ đợi những lời chúc mừng. Nhưng thay vì vậy, điện thoại anh liên tục rung lên bởi tin nhắn và cuộc gọi từ người thân, bạn bè, thậm chí là những người rất lâu không liên lạc.
Họ không hỏi anh có vui không, có mệt không, hay hành trình đó đã khó khăn thế nào. Câu hỏi quen thuộc nhất là: “Cậu có thể giúp tôi một chút tiền được không?”. Chính khoảnh khắc ấy, Constable bắt đầu hiểu rằng tiền bạc không chỉ thay đổi cuộc sống, mà còn bóc trần cách người khác nhìn mình.
Lớn lên trong một gia đình không nói về tiền
Constable là người Mỹ thế hệ đầu tiên trong một gia đình nhập cư từ Kenya. Tuổi thơ của anh gắn với hình ảnh cha mẹ và cha dượng làm việc cật lực, có lúc phải gánh cùng lúc hai, ba công việc. Nhưng trong nhà, tiền bạc là điều không bao giờ được nhắc đến.
Anh không biết gia đình kiếm được bao nhiêu, nợ bao nhiêu, hay đang chật vật đến mức nào. Mọi thứ được che giấu dưới sự im lặng, và điều đó khiến anh lớn lên mà không có bất kỳ hiểu biết nào về quản lý tài chính hay ranh giới tiền bạc.
Năm 14 tuổi, cha mẹ anh tìm đến tôn giáo, và chỉ vài năm sau, khi Constable nói rằng anh không muốn theo học thần học để trở thành mục sư, anh bị đuổi khỏi nhà ở tuổi 17. Không lựa chọn, không kế hoạch dự phòng, anh buộc phải tự đứng trên đôi chân của mình.
Càng kiếm được nhiều, càng mất nhiều
Một năm sau, Constable thi lấy bằng lái xe tải và bắt đầu kiếm tiền bằng những công việc tay chân. Cơ hội đầu tiên đến khi anh làm nhân viên giao hàng cho một tiệm bánh, và một đối tác gợi ý anh mở dịch vụ giao hàng riêng. Công việc phát triển nhanh hơn anh tưởng.
Tiền bắt đầu đến, và cùng lúc đó, những mối quan hệ cũng thay đổi. Khi họ hàng và bạn bè thấy anh làm ăn khấm khá, họ quan tâm đến anh nhiều hơn. Ban đầu, Constable nghĩ đó là sự quan tâm thật lòng. Nhưng rất sớm, những câu hỏi thăm biến thành lời đề nghị vay mượn.
Anh nhận ra một sự thật cay đắng: càng kiếm được nhiều, anh càng bị nhìn như một nguồn lực tài chính, chứ không còn đơn thuần là một người bạn hay người thân.
Khi bạn trở thành “ngân hàng” của mọi người
Sau khi lập gia đình và bước sang tuổi 30, Constable bán công ty giao hàng để xây dựng một doanh nghiệp trực tuyến. Công việc online giúp anh làm việc ở bất kỳ đâu, và từ năm 2011 đến nay, nguồn thu của anh ổn định. Năm 2023, anh chính thức đạt mục tiêu 1 triệu USD tiền mặt.
Anh không công khai thu nhập, nhưng việc đổi xe, chuyển nhà, chi trả cho những bữa ăn đã đủ để người khác nhận ra anh giàu hơn. Từ đó, các yêu cầu trở nên dồn dập hơn, táo bạo hơn. Có người ở tận Kenya nhắn tin xin hỗ trợ. Bạn bè thân thì mặc nhiên để anh trả tiền mỗi lần đi chơi.
Điều khiến anh tổn thương nhất là khi anh giúp đỡ, họ lại cho rằng anh keo kiệt vì không cho đủ nhiều. Khi anh từ chối, anh bị xem là người thay đổi vì tiền.
Trị liệu để học cách nói “không”
Trong một thời gian dài, Constable tin rằng giá trị của mình nằm ở số tiền anh có thể cho đi. Anh sợ bị bỏ rơi, sợ mất mối quan hệ, nên chấp nhận giúp đỡ ngay cả khi bản thân không thoải mái. Áp lực ấy khiến anh phải tìm đến trị liệu tâm lý.
Chính trong những buổi trị liệu, anh nhận ra cảm giác tự ti và nỗi sợ bị bỏ rơi từ quá khứ đã khiến anh dễ bị lợi dụng. Anh học được rằng giúp đỡ người khác không đồng nghĩa với việc hy sinh ranh giới cá nhân, và không phải ai thất vọng cũng là lỗi của mình.
Constable bắt đầu học cách từ chối. Anh cắt liên lạc với hai người bạn thân đã gắn bó nhiều năm, những người chỉ còn xuất hiện khi cần tiền. Đó là quyết định đau đớn, nhưng cần thiết.
Bài học đắt giá từ cột mốc 1 triệu USD
Sau 24 năm khởi nghiệp và nỗ lực không ngừng, Kimanzi Constable nhận ra rằng 1 triệu USD không chỉ là một con số. Nó là phép thử cho tất cả các mối quan hệ xung quanh anh.
Tiền bạc khiến con người bộc lộ rõ nhất: ai ở lại vì tình cảm, ai đến vì lợi ích. Và bài học lớn nhất mà anh rút ra không nằm ở tài khoản ngân hàng, mà ở việc hiểu giá trị bản thân và quyền được nói “không”.
“Giờ đây, tôi chỉ giúp khi thật sự muốn, không phải vì nghĩa vụ. Tôi nhắc mình mỗi ngày rằng tôi chỉ chịu trách nhiệm cho tương lai của chính mình”, Constable chia sẻ.
Có lẽ, đó mới là sự giàu có khó đạt được nhất.