Tôi bắt đầu hiểu vì sao người ta mê phim tu tiên
Tôi từng nghĩ phim tu tiên hấp dẫn chủ yếu vì đánh nhau đẹp, nhân vật bay lượn, kiếm khí đầy trời rồi những màn đột phá cảnh giới nghe rất đã tai. Nhưng càng nhìn cách phim AI phát triển, tôi càng thấy chuyện không đơn giản như vậy. Cái mà người xem tìm kiếm đôi khi không phải là một câu chuyện hay, mà là cảm giác được bước ra khỏi cuộc sống hiện tại trong vài phút, sang một thế giới khác nơi mọi thứ đều có thể xảy ra và một người bình thường cũng có cơ hội trở thành nhân vật quan trọng nhất.
Đời thực thì ngược lại. Sáng đi làm, chiều về nhà, cuối tháng trả tiền điện, tiền mạng, tiền nhà, lo công việc, lo gia đình, rồi ngày hôm sau lại bắt đầu một vòng lặp gần giống hôm trước. Không phải ai cũng chán cuộc đời của mình, nhưng chắc chắn rất nhiều người từng có một khoảnh khắc nghĩ rằng: giá như mình có một năng lực đặc biệt thì sao? Giá như mình mạnh hơn một chút, giàu hơn một chút, được người khác tôn trọng hơn một chút hoặc có cơ hội làm lại từ đầu.
Phim tu tiên đánh đúng vào khoảng trống đó. Nhân vật chính có thể xuất phát từ đáy, bị xem thường, bị phản bội, thậm chí sống một cuộc đời chẳng có gì đáng chú ý, nhưng chỉ vài chục tập sau đã có thể khiến cả thế giới phải nhìn mình bằng ánh mắt khác. Tôi không nghĩ tất cả những người xem đều tin vào chuyện tu tiên, nhưng tôi tin khá nhiều người thích cảm giác được nhìn thấy một cuộc đời có thể thay đổi hoàn toàn.
AI làm giấc mơ ấy rẻ và dễ tiếp cận hơn
Tu tiên vốn không phải thứ mới. Tiểu thuyết tiên hiệp, truyện tranh, hoạt hình và phim ảnh đã xây dựng cả một thế giới khổng lồ quanh những cảnh giới, linh đan, pháp bảo, tông môn, bí cảnh và những nhân vật có thể sống hàng trăm, hàng nghìn năm. Nhưng AI đang làm một chuyện rất khác: nó khiến việc biến những tưởng tượng ấy thành hình ảnh chuyển động trở nên dễ dàng và nhanh hơn rất nhiều.
Những bộ phim AI hiện nay có thể tạo ra nhân vật đẹp, bối cảnh cổ phong, những trận chiến phép thuật và cả một thế giới tưởng tượng mà trước đây cần một ê-kíp lớn mới làm được. Điều đáng nói là phim AI không nhất thiết phải hoàn hảo. Chỉ cần nhân vật đủ đẹp, cảnh đủ bắt mắt, câu chuyện đủ dễ hiểu và mỗi tập kết thúc đúng lúc người xem đang tò mò thì thế là đủ để người ta bấm tiếp.
Nhiều người xem phim AI biết rõ nội dung phi lý, hình ảnh hoặc lồng tiếng đôi khi còn lỗi nhưng vẫn khó dừng lại. Một số người thậm chí trả tiền để mở khóa các tập tiếp theo.
Tôi thấy đây mới là điểm đáng suy nghĩ. AI không nhất thiết phải tạo ra một bộ phim xuất sắc để kiếm được tiền. Nó chỉ cần tạo ra một thế giới đủ hấp dẫn để người xem muốn ở lại.
Tu tiên có lẽ là một hình thức “đời khác”
Có một lý do tôi nghĩ phim tu tiên đặc biệt hợp với AI: nó không bị giới hạn bởi đời thực.
Muốn một nhân vật bay qua núi? Được. Muốn một ông già đang nằm trong căn nhà rách bỗng thức tỉnh thành đại năng? Được. Muốn một người bị cả thiên hạ khinh thường sau vài trăm năm quay lại với sức mạnh nghiền nát tất cả? Cũng được. Với thế giới tu tiên, những thứ vô lý ngoài đời lại trở thành luật chơi bình thường.
Và chính vì vậy, AI có rất nhiều đất để chơi.
Một bộ phim người thật đóng muốn dựng một thế giới khổng lồ sẽ phải tính đến diễn viên, bối cảnh, đạo cụ, kỹ xảo, kinh phí và vô số giới hạn sản xuất. Còn với AI, rào cản ban đầu thấp hơn rất nhiều. Khi công cụ ngày càng tốt, người làm nội dung có thể biến một ý tưởng rất điên thành vài phút hình ảnh chỉ trong thời gian ngắn.
Thế nên chúng ta có thể sẽ nhìn thấy ngày càng nhiều thế giới tu tiên, xuyên không, trọng sinh, báo thù, hệ thống, thần thoại và đủ thứ “kiếp trước kiếp này” xuất hiện trên màn hình. Không phải vì con người đột nhiên mê tu tiên hơn, mà vì AI đã khiến việc sản xuất những giấc mơ này trở nên quá rẻ và quá nhanh.
Có khi thứ chúng ta nghiện không phải phim
Tôi nghĩ đây mới là câu hỏi đáng nói.
Một người xem 80 tập phim AI có thể không nhớ nổi tên nhân vật sau vài ngày. Nhưng trong lúc xem, họ vẫn muốn biết tập sau xảy ra chuyện gì. Nhân vật bị đẩy xuống vực thì phải sống. Người yêu phản bội thì phải trả giá. Kẻ từng khinh thường nhân vật chính phải cúi đầu. Một cảnh giới mới phải được mở ra. Một món pháp bảo mới phải xuất hiện.
Cứ thế, câu chuyện liên tục cho người xem những phần thưởng rất nhỏ.
Ngoài đời, chúng ta chờ một năm để được tăng lương, vài tháng để hoàn thành một dự án, nhiều năm để mua được căn nhà hoặc đôi khi cả đời vẫn không có được thứ mình mong muốn. Trong phim tu tiên, chỉ cần thêm vài tập là nhân vật chính có thể đột phá cảnh giới, đánh bại đối thủ và bước sang một cuộc đời khác.
Đó là thứ đời thực không cung cấp cho chúng ta thường xuyên: cảm giác tiến bộ ngay lập tức.
Có lẽ vì vậy mà một người đang mệt mỏi sau tám tiếng làm việc rất dễ ngồi xuống và xem thêm một tập. Anh ta không cần suy nghĩ nhiều. Không cần giải quyết vấn đề của mình. Chỉ cần nhìn một người khác mạnh lên, giàu lên, được tôn trọng hơn và trả thù thành công là đã có một chút cảm giác thỏa mãn.
Tôi không nghĩ vấn đề nằm ở chuyện xem phim tu tiên
Nói vậy không có nghĩa cứ xem phim AI hay phim tu tiên là xấu. Tôi cũng không nghĩ chúng ta cần biến chuyện giải trí thành một cuộc kiểm điểm đạo đức.
Con người từ xưa đã thích truyện thần tiên, kiếm hiệp, cổ tích và những câu chuyện mà nhân vật chính vượt qua giới hạn của đời thường. Một người sau ngày làm việc mệt mỏi ngồi xem một bộ phim vài chục phút rồi đi ngủ chẳng có gì đáng lo.
Vấn đề chỉ xuất hiện khi thế giới trên màn hình bắt đầu hấp dẫn hơn tất cả những gì đang diễn ra ngoài màn hình.
Khi một người liên tục trì hoãn công việc để xem thêm một tập, thức khuya dù sáng hôm sau phải đi làm, ăn cơm cũng phải mở phim, hoặc cứ cầm điện thoại lên là được thuật toán dẫn trở lại cùng một kiểu nội dung, lúc đó câu chuyện không còn đơn giản là “tôi thích phim này”. Nó bắt đầu trở thành một thói quen đang lấy dần thời gian của mình.
Các báo cáo gần đây cũng cho thấy phim ngắn đang giữ người xem ngày càng lâu và tạo ra một thị trường lớn, trong đó Việt Nam là một trong những thị trường có mức tiêu thụ đáng chú ý.
AI có thể tạo cho mỗi người một giấc mộng riêng
Điều làm tôi tò mò nhất không phải việc AI có thể làm phim tu tiên.
Mà là chuyện sau này AI có thể làm đúng bộ phim mà riêng tôi muốn xem.
Hôm nay tôi muốn xem một người đàn ông trung niên bỏ phố về quê, vô tình phát hiện mình có khả năng nhìn thấy linh khí. Ngày mai tôi muốn xem một nhân viên văn phòng bị cả công ty coi thường nhưng thực ra là truyền nhân cuối cùng của một tông môn. Người khác lại muốn trở thành nữ đế, một kiếm khách, một đại sư luyện đan hoặc đơn giản là một người có thể quay về tuổi 20 để sửa vài quyết định trong đời.
AI càng phát triển, khoảng cách giữa “tôi muốn xem một câu chuyện như thế” và “hãy tạo nó cho tôi” càng ngắn lại.
Đến lúc ấy, chúng ta không chỉ xem phim nữa. Chúng ta có thể đặt hàng giấc mơ của chính mình.
Và đó mới là điều tôi thấy vừa thú vị vừa hơi đáng sợ.
Bởi một bộ phim có sẵn thì đến cuối cùng cũng hết. Nhưng nếu AI có thể liên tục tạo thêm câu chuyện đúng với sở thích của từng người, nhân vật luôn nói đúng điều mình muốn nghe, cuộc đời luôn vận hành theo điều mình mong muốn và mỗi lần buồn chán đều có một thế giới khác mở ra trước mắt, thì việc quay trở lại với đời thực có thể trở nên khó hơn rất nhiều.
Có lẽ ai cũng có một “người tu tiên” trong đầu
Tôi không nghĩ mình sẽ bỏ hết mọi thứ để đi tu tiên trong một thế giới ảo. Nhưng tôi hiểu tại sao người ta thích nó.
Bởi sâu bên trong những câu chuyện về cảnh giới, phi thăng, báo thù hay trường sinh, đôi khi chẳng có gì quá xa lạ. Đó vẫn là câu chuyện về một con người muốn mình mạnh hơn, được công nhận hơn, có cơ hội sửa sai và sống một cuộc đời mà mình cảm thấy đáng sống.
Ngày trước chúng ta đọc truyện để mơ. Sau đó chúng ta xem phim để mơ. Bây giờ AI đang học cách dựng giấc mơ thành hình ảnh theo đúng thứ chúng ta muốn.
Vậy nên tôi không quá bất ngờ khi nhiều người bắt đầu sống trong giấc mộng tu tiên từ khi có AI. Điều đáng hỏi hơn có lẽ là: sau khi màn hình tắt, chúng ta có còn muốn quay về làm nhân vật chính trong chính cuộc đời mình hay không?