Ngày trước, internet giống một thành phố chưa được quy hoạch.
Muốn tìm thứ gì đó, người ta phải tự đi lang thang.
Có khi bắt đầu bằng một từ khóa trên Google rồi lạc vào một forum cũ từ năm 2011. Từ forum đó lại nhảy sang blog cá nhân của một người không quen biết. Rồi từ blog lại bấm tiếp sang YouTube với chất lượng 480p và thumbnail xấu tới mức buồn cười.
Nhưng kỳ lạ là internet lúc đó rất có cảm giác khám phá.
Mỗi lần tìm được đúng thứ mình cần giống như đào được một món đồ cũ trong nhà kho. Nó mất thời gian, hơi mệt nhưng rất thật.
Còn bây giờ, AI trả lời mọi thứ quá nhanh.
Nhanh tới mức đôi khi internet mất luôn cảm giác “đi tìm”.
Một câu hỏi vừa gõ xong đã có ngay câu trả lời được tóm tắt hoàn chỉnh. Không cần mở nhiều tab. Không cần đọc forum. Không cần tranh luận với người lạ trong phần comment nữa.
Tiện hơn rất nhiều.
Nhưng cũng lạnh hơn rất nhiều.
Đó là lý do internet bắt đầu xuất hiện một kiểu nostalgia rất lạ: nostalgia về thời chưa có AI.
Nhiều người nhớ cảm giác tự viết caption thay vì nhờ AI nghĩ giúp. Nhớ thời còn tự mò chỉnh Photoshop dù làm xấu hơn bây giờ. Nhớ cả những bài blog viết sai chính tả nhưng đọc vào biết ngay đó là một con người thật đang ngồi phía sau màn hình.
Internet cũ không hoàn hảo.
Nhưng nó có dấu vân tay.
Bây giờ, mọi thứ bắt đầu quá trơn tru.
Email được AI viết.
Content được AI brainstorm.
Thumbnail được AI generate.
Thậm chí nhiều cuộc trò chuyện trên internet cũng bắt đầu mang cảm giác “được tối ưu hóa” quá mức. Người ta dùng AI để trả lời nhanh hơn, viết lịch sự hơn, tạo content đều hơn.
Và rồi một ngày, internet nhận ra thứ mình đang thiếu chính là sự vụng về của con người.
Ngày xưa, tìm nhạc cũng khác.
Muốn nghe một bài hát lạ, người ta phải ngồi đọc comment YouTube hoặc đi qua hàng loạt playlist của người lạ. Có khi chỉ vì một avatar anime cũ kỹ mà tìm được cả gu âm nhạc mới cho vài năm tiếp theo.
Còn bây giờ, thuật toán biết quá rõ người dùng thích gì.
Spotify biết nên đề xuất bài nào.
TikTok biết nên hiện video gì.
AI biết nên trả lời ra sao.
Mọi thứ chính xác hơn.
Nhưng cũng khiến internet mất dần cảm giác tình cờ.
Đó là thứ nhiều người đang nhớ nhất.
Cái thời online mà không biết mình sắp thấy gì tiếp theo.
Internet ngày xưa giống đi bộ ngoài phố.
Internet bây giờ giống đứng trong trung tâm thương mại được thuật toán sắp xếp sẵn mọi thứ.
Điều thú vị là càng nhiều AI xuất hiện, con người càng bắt đầu thích những thứ “có lỗi” hơn.
Ảnh film quay lại.
Blog cá nhân quay lại.
Nhạc indie quay lại.
Video quay bằng camera cũ quay lại.
Thậm chí những bài viết có cảm giác chưa được tối ưu SEO quá mạnh đôi khi lại khiến người ta muốn đọc hơn.
Bởi internet hiện tại quá hoàn hảo rồi.
Mà thứ quá hoàn hảo thường không tạo cảm giác con người.
Đó là nghịch lý rất lạ của thời AI.
Công nghệ càng thông minh, người ta càng nhớ những thứ hơi chậm, hơi thủ công và hơi vụng về trước đây.
Có thể vì sâu bên trong, điều khiến internet từng đặc biệt không phải tốc độ.
Mà là cảm giác phía bên kia màn hình có một con người thật.
Một người cũng đang thức khuya.
Cũng đang nghe nhạc.
Cũng đang cố viết vài dòng blog giữa đêm.
Và cũng đang lọ mọ trên Google để tìm câu trả lời giống mình.