Nếu nhìn lại 10 năm qua, xe điện từng sống trong một bầu không khí gần như lãng mạn.
Người ta mua xe điện để “đi trước thời đại”, để thể hiện ý thức môi trường, để đứng về phía tương lai. Các chính phủ hào phóng trợ giá. Truyền thông nói nhiều về tầm nhìn, ít nói về chi phí. Nhà đầu tư sẵn sàng rót tiền chỉ vì hai chữ “electric”.
Nhưng mọi giai đoạn lãng mạn đều có điểm kết thúc.
Khi xe điện không còn là thứ gì đó mới mẻ, câu hỏi không còn là “có nên chuyển sang xe điện hay không”, mà là “xe điện này có thực sự đáng dùng, đáng tiền, và bền vững về kinh tế hay không”.
Đó là lúc thực dụng lên tiếng.
Người tiêu dùng bắt đầu hỏi về giá pin sau 8 năm. Doanh nghiệp hỏi về biên lợi nhuận. Chính phủ hỏi về ngân sách trợ cấp. Và thị trường, vốn không bao giờ lãng mạn lâu, bắt đầu sàng lọc.
Chính trong bối cảnh ấy, những tín hiệu như nhu cầu pin lithium chững lại, doanh số xe điện giảm tốc, hay nhà máy “nghỉ ngơi” không hẳn là khủng hoảng. Nó giống một cú hạ nhiệt cần thiết sau giai đoạn tăng trưởng quá nóng.
Xe điện đang bị buộc phải chứng minh giá trị bằng những con số thật, chứ không phải bằng lý tưởng.
Thực dụng nghĩa là gì?
- Là xe điện phải rẻ đủ để người bình thường mua, không cần trợ cấp.
- Là pin phải bền, dễ tái chế, không chỉ mạnh về thông số.
- Là chuỗi cung ứng phải tối ưu, không thể dựa mãi vào ưu đãi chính sách.
Trong giai đoạn này, những nhà sản xuất yếu kém sẽ rời cuộc chơi. Những thương hiệu chỉ sống nhờ truyền thông sẽ biến mất. Và những quốc gia đi sau, nếu không xây được năng lực thật, sẽ không còn cửa bắt kịp.
Ở góc nhìn đó, Trung Quốc – với toàn bộ sự dư thừa công suất hiện tại – lại đang thể hiện một sự chuẩn bị mang tính thực dụng sớm hơn người khác.
Họ đã đi qua giai đoạn “kể câu chuyện”, và đang đối mặt với bài toán khó hơn: làm sao sống sót khi không còn được ưu ái, khi cầu tăng chậm hơn cung, khi thị trường bắt đầu mặc cả từng đồng.
Điều thú vị là: giai đoạn thực dụng không làm xe điện yếu đi, mà làm nó trưởng thành.
Sau giai đoạn này, xe điện sẽ không còn được bảo vệ bởi cảm xúc môi trường hay khẩu hiệu xanh. Nó sẽ đứng ngang hàng với xe xăng, xe hybrid, và phải thắng bằng tổng hòa: giá, chi phí sử dụng, độ bền, trải nghiệm.
Nếu vượt qua được, đó mới là chiến thắng thật.
Vì một công nghệ chỉ thực sự thành công khi nó không cần được ca ngợi nữa, mà vẫn được lựa chọn.
Có thể vì thế mà xe điện hôm nay trông kém lãng mạn hơn vài năm trước. Nhưng cũng chính lúc này, nó mới bắt đầu bước vào giai đoạn quan trọng nhất của đời mình: giai đoạn bị soi, bị nghi ngờ, bị ép phải chứng minh.
Và chỉ những thứ đủ tốt mới sống sót sau giai đoạn đó.