Xem U23 Trung Quốc đá từ đầu giải đến giờ, cảm giác rất rõ ràng: họ không quan tâm nhiều tới việc đá có đẹp hay không. Điều họ ưu tiên là… không thua. Khối phòng ngự lùi sâu, cự ly chặt chẽ, sẵn sàng nhường thế trận cho đối thủ rồi kiên nhẫn chờ sai lầm. Cách đá ấy giúp họ giữ sạch lưới trong thời gian thi đấu chính thức và lần đầu tiên lọt vào bán kết U23 châu Á, một thành tích không thể xem thường.
Nhưng chính lối chơi đó lại làm bùng lên tranh cãi dữ dội trong giới chuyên môn Trung Quốc. Có người cho rằng đây là biểu hiện của sự tiến bộ về mặt chiến thuật, nhưng cũng không ít ý kiến xem nó như một bước lùi đáng lo.
BLV kỳ cựu Huang Jianxiang là người nói thẳng nhất. Ông không phủ nhận kết quả, nhưng cho rằng thắng trận không đồng nghĩa với việc đang đi đúng đường. Theo góc nhìn của Huang, việc U23 Trung Quốc thường xuyên đá thấp, hạn chế tấn công phản ánh sự thiếu tự tin vào khả năng kiểm soát bóng, tổ chức thế trận và xử lý trong không gian hẹp. Đá như vậy thì có thể sống sót ở vài trận knock-out, nhưng về lâu dài rất khó tạo ra nền tảng cho bóng đá trẻ.
Huang còn đào sâu hơn, quy câu chuyện này về gốc rễ đào tạo. Lứa U23 hiện tại trưởng thành trong giai đoạn bóng đá Trung Quốc giao thời, khi dòng tiền lớn rút đi, hệ thống giải trẻ thiếu cạnh tranh thực chất, cầu thủ ít được rèn trong môi trường áp lực cao. Hệ quả là nhiều người sớm “đóng khung” kỹ năng, quen với việc phòng ngự hơn là chủ động cầm bóng và sáng tạo. Theo ông, nếu cứ tô vẽ việc tử thủ thành chiến thuật tiên tiến, đến lúc lên cấp độ cao hơn, cầu thủ thậm chí không còn cơ hội để sửa sai.
Ở chiều ngược lại, cũng có những tiếng nói rất mạnh mẽ bảo vệ U23 Trung Quốc. Dong Lu và cựu đội trưởng tuyển quốc gia Fan Zhiyi không ngần ngại khẳng định rằng phòng ngự không hề đáng xấu hổ. Với họ, trong bối cảnh trình độ tổng thể còn hạn chế, ưu tiên sự chắc chắn là lựa chọn thực tế và khoa học. Fan Zhiyi thậm chí còn gọi cách đá hiện tại là một trong những chiến thuật hiệu quả nhất, bởi nó khiến các đội thích kiểm soát bóng rơi vào trạng thái bế tắc và mất kiên nhẫn.
Thực tế trên sân cũng cho họ lý lẽ để phản biện. U23 Trung Quốc đã dựng nên một hệ thống phòng ngự kỷ luật, với hàng thủ đông người, cự ly hợp lý và một thủ môn Li Hao chơi như lên đồng. Nhưng những người ủng hộ cũng nhấn mạnh rằng đây không phải thành công của riêng cá nhân nào, mà là kết quả của cả tập thể tuân thủ chiến thuật đến mức gần như khắc khổ.
Cuộc tranh luận vì thế không chỉ xoay quanh chuyện thắng hay thua, mà nằm ở mối quan hệ giữa thành tích ngắn hạn và định hướng dài hạn. Một bên lo rằng nếu cầu thủ trẻ chỉ quen phòng ngự, họ sẽ thiếu đất để phát triển khả năng tấn công, sáng tạo và tư duy chủ động. Bên còn lại tin rằng chiến thắng mang lại niềm tin, và khi đã có nền tảng tâm lý, lối chơi hoàn toàn có thể được nâng cấp sau này.
U23 Trung Quốc đã vào bán kết, điều đó là sự thật. Nhưng câu chuyện “đổ bê tông” của họ rõ ràng chưa khép lại. Có lẽ, trận bán kết sắp tới không chỉ là bài kiểm tra cho đối thủ, mà còn là phép thử xem liệu lối chơi này là bước đệm cho tương lai hay chỉ là giải pháp tình thế mang tên… sống sót.