Cuối tuần qua, Facebook ở Việt Nam rơi vào một trạng thái rất lạ. Nhiều fanpage lớn đột ngột biến mất, một số tài khoản cá nhân không thể truy cập, dòng thời gian tràn ngập những câu hỏi không có lời đáp. Không ai biết chuyện gì đang xảy ra, và sự im lặng ấy nhanh chóng sinh ra hoang mang.
Trong bầu không khí đó, một “mẹo” bắt đầu lan truyền. Người ta bảo nhau rằng hãy xóa ảnh đại diện, xóa ảnh bìa, đưa tài khoản về trạng thái mặc định để tránh bị hacker tấn công hoặc bị Facebook khóa. Không cần đúng sai, chỉ cần đủ nhiều người làm theo, lời khuyên ấy lập tức có sức nặng.
Chiều 6/1, Meta chính thức xác nhận có sự cố kỹ thuật ảnh hưởng đến một số tài khoản tại Việt Nam và cho biết đang ưu tiên khắc phục. Một số tài khoản đã được khôi phục. Thông tin ngắn gọn, không kịch tính, và vì thế… không mấy ai chú ý.
Điều đáng nói nhất nằm ở chi tiết Meta nhấn mạnh rằng việc xóa ảnh đại diện không nằm trong các biện pháp bảo mật được khuyến nghị. Facebook từ lâu đã xây dựng các lớp bảo vệ khác, như cảnh báo đăng nhập, xác thực hai yếu tố, kiểm soát quyền truy cập. Avatar chưa bao giờ là cánh cửa để hacker bước vào.
Vậy vì sao nhiều người vẫn chọn cách xóa ảnh?
Có lẽ bởi đó là phản ứng rất bản năng khi con người cảm thấy mất kiểm soát. Khi không hiểu điều gì đang xảy ra, ta thường bám vào những hành động nhỏ để tự trấn an. Xóa ảnh đại diện không giúp hệ thống an toàn hơn, nhưng giúp người dùng cảm thấy mình đang làm một điều gì đó, thay vì đứng yên chờ đợi.
Với các fanpage, tâm lý này còn rõ ràng hơn. Trong bối cảnh report tràn lan, đặc biệt vào dịp nghỉ lễ khi việc xử lý thường chậm trễ, nhiều quản trị viên chọn cách “ẩn mình”. Giảm hoạt động, xóa ảnh, thậm chí tạm đóng trang, tất cả đều nhằm tránh bị chú ý thêm.
Nhưng sự an tâm ấy cũng mang theo hệ quả. Một tài khoản không có ảnh đại diện dễ khiến người khác nghi ngờ, nhất là trong các cuộc giao dịch hay hợp tác. Không ít người trở nên dè chừng khi thấy một profile trống trơn, lo rằng đó là tài khoản vừa bị hack hoặc có vấn đề gì đó phía sau.
Thành ra, để tránh một rủi ro chưa chắc đã xảy ra, nhiều người lại tự tạo ra rào cản cho chính mình trong những tương tác rất đời thường.
Câu chuyện xóa avatar, suy cho cùng, không phải là câu chuyện về bảo mật. Nó phản ánh cách nỗi sợ lan truyền trên mạng xã hội nhanh đến mức nào, và con người dễ tin vào “mẹo truyền miệng” ra sao khi thiếu thông tin rõ ràng.
Facebook không vận hành theo cảm xúc đám đông. Hệ thống cũng không nhẹ tay hơn chỉ vì một ảnh đại diện bị gỡ xuống. Thứ bảo vệ tài khoản, từ đầu đến cuối, vẫn là những điều quen thuộc nhưng hay bị bỏ qua: bảo mật hai lớp, thói quen đăng nhập an toàn, và sự tỉnh táo của chính người dùng.
Đôi khi, giữ nguyên avatar không phải là liều lĩnh. Ngược lại, hoảng loạn mới là thứ khiến ta dễ tổn thương nhất trên mạng xã hội.