Nếu nhìn bề ngoài, Trung Quốc là câu chuyện thành công gần như hoàn hảo của xe điện và pin lithium. Sản lượng lớn nhất thế giới. Chuỗi cung ứng hoàn chỉnh. Công nghệ ngày càng rẻ và phổ cập. Tốc độ mà không quốc gia nào theo kịp.
Nhưng chính tốc độ ấy cũng gieo vào tôi một cảm giác không yên.
Trong nhiều năm, tăng trưởng xe điện ở Trung Quốc không chỉ đến từ nhu cầu tự nhiên của thị trường. Nó được nuôi dưỡng bởi trợ cấp, ưu đãi thuế, chỉ tiêu chính sách và cả kỳ vọng rằng “đây là con đường duy nhất phải đi”. Khi mọi lực đẩy cùng lúc được kích hoạt, ngành công nghiệp tăng trưởng rất nhanh, nhưng cũng trở nên lệ thuộc vào nhịp bơm ấy.
Và rồi, khi ưu đãi rút dần, thị trường lộ ra một khoảng trống rất thật.
Việc doanh số xe điện được dự báo giảm mạnh đầu năm 2026 không khiến tôi bất ngờ. Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều hơn là phản ứng của những người trong ngành. Khi lãnh đạo một hiệp hội lớn khuyên doanh nghiệp “cắt giảm sản lượng và nghỉ ngơi”, đó không còn là ngôn ngữ của tăng trưởng, mà là ngôn ngữ của điều chỉnh và chấp nhận giới hạn.
Có lẽ Trung Quốc không sai khi chọn xe điện. Nhưng có thể đã quá tự tin rằng quy mô có thể thay thế cho nhịp độ tự nhiên của thị trường.
Một vấn đề khác ít được nói đến là sự trùng lặp. Quá nhiều nhà máy pin, quá nhiều dây chuyền giống nhau, quá nhiều doanh nghiệp cùng lao vào một hướng với niềm tin rằng xuất khẩu sẽ hấp thụ tất cả. Nhưng thế giới bên ngoài cũng đang thay đổi. Châu Âu dè chừng hơn. Mỹ dựng thêm rào cản. Pin Trung Quốc không còn được chào đón vô điều kiện như vài năm trước.
Khi xuất khẩu chững lại, thị trường nội địa không còn đủ sức gánh, những công suất dư thừa bắt đầu lộ diện. Và lúc đó, lợi thế “sản xuất nhiều nhất” lại trở thành gánh nặng.
Tôi cũng nghĩ đến một câu hỏi khó hơn: liệu tốc độ phát triển xe điện ở Trung Quốc có đi trước cả thói quen tiêu dùng? Rất nhiều người mua xe vì ưu đãi, vì giá rẻ, vì sợ mất cơ hội. Khi những lý do đó biến mất, họ có thực sự cần đổi xe mới không? Hay thị trường đang phải trả giá cho một giai đoạn kích cầu quá mạnh?
Đi quá nhanh không đồng nghĩa với thất bại. Nhưng đi quá nhanh thường buộc bạn phải dừng lại sớm hơn dự tính.
Có thể năm 2026 sẽ không phải là cú sốc, mà là một khúc cua. Một điểm mà ngành xe điện và pin lithium của Trung Quốc buộc phải chậm lại, sàng lọc, và tự hỏi đâu là nhu cầu thật, đâu là tăng trưởng được “mượn” từ tương lai.
Nếu nhìn theo cách đó, sự chững lại này không hẳn tiêu cực. Nó là phép thử. Với doanh nghiệp, để xem ai đủ bền khi không còn trợ lực chính sách. Với thị trường, để tìm lại nhịp điệu tự nhiên. Và với Trung Quốc, để chứng minh rằng họ không chỉ giỏi đi nhanh, mà còn biết đi xa.
Xe điện vẫn là tương lai. Pin lithium vẫn là nền tảng. Nhưng có lẽ, sau tất cả, tương lai ấy cần được xây dựng bằng sự kiên nhẫn nhiều hơn là tốc độ.