AI chưa lấy hết việc nhưng sinh viên phải học cách chứng minh năng lực

Tôi nghĩ điều khiến sinh viên sắp ra trường lo nhất không phải là AI giỏi đến đâu, mà là doanh nghiệp sẽ còn cần người mới làm những công việc gì. Khi máy móc có thể viết báo cáo, xử lý dữ liệu và hỗ trợ lập trình trong vài phút, tấm bằng đại học vẫn có giá trị, nhưng có lẽ đã đến lúc chúng ta phải chuẩn bị thêm những thứ thiết thực hơn.

AI chưa lấy hết việc nhưng sinh viên phải học cách chứng minh năng lực

Có một chuyện khá tréo ngoe: đi xin việc thì người ta yêu cầu kinh nghiệm, nhưng chưa được nhận vào làm thì lấy đâu ra kinh nghiệm? Ngày trước, sinh viên mới ra trường có thể bắt đầu bằng những việc cơ bản như tổng hợp tài liệu, nhập dữ liệu, viết báo cáo hay chuẩn bị nội dung. Những việc ấy có thể nhàm chán, nhưng ít nhất giúp người trẻ làm quen với môi trường công sở và học nghề từ những điều nhỏ nhất.

AI chưa lấy hết việc nhưng sinh viên phải học cách chứng minh năng lực

Bây giờ, AI có thể hỗ trợ làm một phần những công việc đó. Tại cuộc họp IMF và Ngân hàng Thế giới ngày 12/10/2026, lãnh đạo Singapore cũng cảnh báo AI có thể làm giảm cơ hội việc làm đầu vào. Điều này không có nghĩa sinh viên sắp thất nghiệp hàng loạt, nhưng đủ để chúng ta suy nghĩ nghiêm túc về cách chuẩn bị cho công việc đầu tiên.

Quảng cáo

Nếu đang học năm cuối, tôi nghĩ các ông chưa cần lao vào học hàng chục công cụ AI đang nổi trên mạng. Công cụ hôm nay được tung hô, ngày mai có thể đã có cái khác tốt hơn. Điều đáng đầu tư trước tiên vẫn là chuyên môn của mình. Học marketing thì phải hiểu khách hàng, học kế toán phải nắm nghiệp vụ, học lập trình phải hiểu logic và biết kiểm tra mã nguồn. Không có nền tảng, AI đưa ra câu trả lời sai mà mình cũng không nhận ra thì chẳng khác nào giao tay lái cho người khác rồi nhắm mắt ngồi phía sau.

Tôi thích cách dùng AI như một người trợ lý hơn là một cái máy làm bài hộ. Cứ tự suy nghĩ, tự làm bản nháp trước, sau đó nhờ AI tìm điểm yếu, gợi ý hướng cải thiện hoặc giải thích phần mình chưa hiểu. Những thông tin quan trọng vẫn phải kiểm chứng, bởi câu trả lời nghe rất chuyên nghiệp chưa chắc đã đúng. Đi làm rồi, nếu báo cáo sai số liệu hay đưa ra đề xuất thiếu căn cứ, người chịu trách nhiệm không thể đổ hết cho chatbot.

Một việc nữa nên làm ngay là kiếm kinh nghiệm trước khi tốt nghiệp. Không nhất thiết phải chờ một công ty lớn nhận vào thực tập mới bắt đầu. Sinh viên marketing có thể thử xây dựng kế hoạch nội dung cho một cửa hàng nhỏ; người học công nghệ có thể làm một ứng dụng đơn giản; sinh viên kế toán có thể tự xây dựng bảng tính để thực hành đối chiếu số liệu. Những dự án như vậy không biến các ông thành chuyên gia sau một đêm, nhưng giúp chứng minh rằng mình đã biết vận dụng kiến thức vào một công việc cụ thể.

Và nhớ lưu lại những gì mình đã làm. Khi viết CV, thay vì chỉ ghi “thành thạo AI” hay “có kỹ năng phân tích”, hãy đưa ra sản phẩm, giải thích cách thực hiện và nói rõ kết quả. Nếu có dùng AI, cứ trình bày công cụ đã hỗ trợ phần nào, mình kiểm tra những gì và quyết định cuối cùng dựa trên đâu. Một dự án nhỏ mà bản thân hiểu rõ đôi khi còn thuyết phục hơn một danh sách dài kỹ năng được sao chép từ mẫu CV trên mạng.

Nếu chưa biết bắt đầu từ đâu, hãy dành ba tháng làm một việc thật cụ thể: tháng đầu tìm hiểu vị trí mình muốn ứng tuyển và những kỹ năng còn thiếu; tháng thứ hai làm một dự án liên quan đến nghề đó; tháng cuối hoàn thiện sản phẩm, luyện cách trình bày và bắt đầu ứng tuyển. Không có gì bảo đảm ba tháng là đủ để tìm được việc, nhưng ít nhất các ông sẽ tiến thêm một bước thay vì chỉ lo lắng về tương lai.

Tôi cũng không nghĩ mọi trách nhiệm đều thuộc về sinh viên. Doanh nghiệp nếu tự động hóa những công việc vốn dành cho người mới thì cũng cần tìm cách đào tạo nhân sự trẻ. Trường học cần tạo thêm cơ hội thực hành, còn người đi xin việc phải chủ động học hỏi. Thị trường lao động thay đổi là chuyện lớn, không thể chỉ khuyên người trẻ cố gắng hơn rồi xem như đã giải quyết xong.

AI chưa lấy hết việc nhưng sinh viên phải học cách chứng minh năng lực

Nói cho cùng, chúng ta không cần thắng AI ở những việc nó làm nhanh hơn. Điều cần làm là hiểu nghề, biết sử dụng công cụ, kiểm tra kết quả và giải quyết những vấn đề thực tế. Tấm bằng có thể giúp các ông bước qua vòng hồ sơ, nhưng thứ khiến nhà tuyển dụng tin tưởng vẫn là năng lực được chứng minh bằng việc làm cụ thể.

AI chưa lấy hết việc của sinh viên. Nhưng nếu vẫn chuẩn bị cho thị trường lao động hôm nay bằng đúng cách của nhiều năm trước, chúng ta có thể tự làm mình chậm hơn người khác. Đừng chỉ học cách hỏi AI điều gì; hãy học cách biến câu trả lời của nó thành một công việc có giá trị, và đủ hiểu biết để nhận ra khi nào nó sai.

Quảng cáo

Trí tuệ nhân tạo

Người viết

M.T.V

Bài đứng tên M.T.V là những bài tổng hợp của blog M.T.V · Men Tech Vision. Với các bài này, AI giúp chúng tôi tìm kiếm, kiểm chứng và soạn bản nháp, còn Zen hoặc Minh Trung là người đọc lại, sửa câu chữ và soát kỹ những thông tin quan trọng như giá cả, quy định, số liệu trước khi đăng. Bài nào có trải nghiệm dùng thật của ai thì đứng tên người đó. Cách chúng tôi dùng AI được nói rõ trong Chính sách biên tập.

M.T.V là blog cá nhân, không đưa tin. Bài viết là góc nhìn của người viết; cách chúng tôi kiểm chứng và dùng AI được nói rõ trong Chính sách biên tập.