Trong thế giới công nghệ, Elon Musk chưa bao giờ là một nhân vật dễ đoán.
Ông có thể là người thúc đẩy một tầm nhìn táo bạo vào hôm nay, rồi vài năm sau lại đứng ở phía hoàn toàn khác của câu chuyện. Và với OpenAI, điều đó đang được phơi bày rõ ràng hơn bao giờ hết.
Theo lời khai từ Greg Brockman tại tòa, Musk từng không chỉ là nhà tài trợ lớn, mà còn muốn đi xa hơn: trở thành CEO và nắm quyền kiểm soát công ty. Không dừng lại ở đó, ông cũng là người tích cực thúc đẩy việc chuyển OpenAI từ mô hình phi lợi nhuận sang mô hình vì lợi nhuận — điều mà chính ông đang chỉ trích ở thời điểm hiện tại.
Sự đối lập này khiến nhiều người đặt dấu hỏi: đâu là quan điểm thật sự của Musk?
Brockman mô tả Musk là người có tính khí thay đổi nhanh chóng, thậm chí “như hai con người khác nhau”. Một mặt, ông có thể là người truyền cảm hứng, tổ chức những buổi gặp gỡ cởi mở. Nhưng chỉ vài ngày sau, ông có thể quay lại với thái độ cứng rắn, đòi quyền kiểm soát và gây áp lực lên các đồng sáng lập.
Trong một cuộc họp năm 2017, Musk được cho là đã đề xuất nắm 51% cổ phần và giữ vị trí CEO. Khi không được chấp thuận, ông thậm chí ám chỉ việc tự lập một công ty AI khác — chỉ cần “một dòng tweet”.
Điều đáng chú ý là những người còn lại trong nhóm sáng lập, bao gồm Sam Altman và Ilya Sutskever, đã không đồng ý. Họ lo ngại Musk không thực sự hiểu sâu về AI và cũng không thể dành đủ thời gian để theo đuổi lĩnh vực này một cách nghiêm túc.
Sau khi không đạt được mục tiêu, Musk rời OpenAI vào năm 2018.
Nhưng câu chuyện không kết thúc ở đó.
Đến năm 2024, Musk quay lại — lần này là với tư cách nguyên đơn trong một vụ kiện lớn, cáo buộc OpenAI “phản bội sứ mệnh phi lợi nhuận”. Đây chính là điểm khiến tranh cãi trở nên gay gắt: người từng muốn thương mại hóa giờ lại chỉ trích chính điều đó.
Ở góc nhìn của đội ngũ OpenAI, điều này không đơn thuần là thay đổi quan điểm.
Họ cho rằng Musk đang sử dụng pháp lý như một công cụ để gây áp lực và cản trở đối thủ. Những tin nhắn được đưa ra tại tòa, trong đó Musk được cho là yêu cầu dàn xếp hoặc “trở thành người bị ghét nhất nước Mỹ”, càng làm dấy lên nghi vấn về động cơ thật sự phía sau vụ kiện.
Dù vậy, không thể phủ nhận vai trò ban đầu của Musk.
Chính ông là người đóng góp phần lớn nguồn tài chính và giúp định hình tầm nhìn ban đầu cho OpenAI. Brockman cũng thừa nhận điều đó và bày tỏ sự biết ơn đối với những đóng góp của Musk trong giai đoạn đầu.
Vì thế, câu chuyện này không đơn giản là đúng – sai.
Nó là một lát cắt rất điển hình của thế giới công nghệ hiện đại, nơi lý tưởng, quyền lực và lợi nhuận luôn đan xen. Một tổ chức có thể bắt đầu với mục tiêu phi lợi nhuận, nhưng khi quy mô và ảnh hưởng tăng lên, áp lực thương mại hóa gần như là không thể tránh khỏi.
Và những người sáng lập, dù tài giỏi đến đâu, cũng không miễn nhiễm với những thay đổi trong tư duy.
Elon Musk có thể bị xem là “trước sau không như một”. Nhưng cũng có thể, ông chỉ là người phản ứng rất nhanh với bối cảnh — đôi khi nhanh đến mức tạo ra cảm giác mâu thuẫn.
Dù nhìn theo cách nào, vụ việc giữa Musk và OpenAI vẫn đang là một trong những cuộc đối đầu đáng chú ý nhất của ngành AI. Nó không chỉ xoay quanh quyền kiểm soát một công ty, mà còn đặt ra câu hỏi lớn hơn: AI nên phục vụ lý tưởng, hay phải vận hành như một doanh nghiệp?
Câu trả lời, có lẽ, vẫn còn đang được viết tiếp.