Tháng 12/2025, tại Las Vegas, Diarmuid Early – 40 tuổi – bước lên bục cao nhất của Giải vô địch Microsoft Excel thế giới. Một danh hiệu nghe có vẻ rất “ngách”, nhưng nếu nhìn vào hành trình của ông, nó lại phản ánh điều quen thuộc với rất nhiều người làm văn phòng: Excel không phải thứ bạn học trong vài tháng, mà là thứ bạn sống cùng suốt sự nghiệp.
Early dùng Excel từ thời đại học, rồi mang nó theo vào Boston Consulting Group, sau đó là Deutsche Bank, nơi ông làm phân tích dữ liệu và báo cáo tài chính suốt một thập kỷ. Sáu năm gần đây, khi chuyển sang kinh doanh riêng, Excel vẫn tiếp tục là công cụ trung tâm. Nói cách khác, ông không “giỏi Excel vì thi đấu”, mà thi đấu vì đã quá quen sống trong Excel.
Điều khiến tôi thấy thú vị là, khi được hỏi lời khuyên cho dân văn phòng, Early không bắt đầu bằng hàm hay phím tắt. Ông bắt đầu bằng tư duy.
Theo ông, mỗi khi bạn thấy mình đang làm một việc quá thủ công, quá lặp lại, đó là lúc nên dừng lại và tự hỏi: liệu có cách nào tốt hơn không? Với Early, Excel không phải là nơi để chịu đựng sự nhàm chán, mà là nơi để loại bỏ nó. Google, ChatGPT, diễn đàn – chỉ cần gõ đúng câu hỏi, rất nhiều vấn đề từng khiến bạn đau đầu đã có sẵn lời giải.
Early nói thẳng: với khoảng 80% những tình huống khó trong Excel mà ông từng gặp, câu trả lời đã nằm đâu đó trên internet. Vấn đề không phải là bạn không đủ giỏi, mà là bạn chưa tìm đúng cách.
Ông lấy ví dụ rất quen: hàm SUMIFS. Lần đầu học, nó có thể mất nhiều thời gian hơn việc cộng tay vài con số. Nhưng một khi đã quen, bạn sẽ dùng nó hàng trăm, hàng nghìn lần – nhanh hơn, chính xác hơn, ít sai sót hơn rất nhiều. Lợi ích không nằm ở lần đầu, mà nằm ở tất cả những lần sau đó.
Early nói một câu mà dân văn phòng chắc sẽ thấy rất “trúng”: nếu bạn là nhân viên mới, việc chậm một chút là điều được chấp nhận. Nhưng nếu chỉ sau vài lần, bạn làm nhanh gấp 10 lần người khác, thì lợi ích trong vài tháng tới sẽ cực kỳ lớn. Excel, theo cách đó, trở thành công cụ để tạo lợi thế dài hạn, chứ không phải mẹo vặt ngắn hạn.
Một điểm nữa khiến tôi dừng lại khá lâu khi đọc chia sẻ của Early là quan điểm về… suy nghĩ. Ông cho rằng thao tác nhanh trong Excel không chỉ để xong việc sớm, mà để có thời gian nghĩ về kết quả. Con số đó có hợp lý không? Có gì bất thường không? Có điều gì cần hỏi ngược lại không?
Theo ông, đây chính là khác biệt lớn giữa nhân viên cấp thấp và người ở vị trí cao hơn. Người dưới thường tập trung “làm cho xong”, còn người trên quan tâm nhiều hơn đến ý nghĩa của con số. Nếu bạn dùng Excel đủ tốt để tiết kiệm thời gian, bạn sẽ có cơ hội bước sang vai trò thứ hai – người hiểu và phản biện dữ liệu, chứ không chỉ nhập liệu.
Early cũng thẳng thắn nói về AI. Ông cho rằng AI có thể giúp rất nhiều người cải thiện kỹ năng Excel, đặc biệt là giảm sai sót. Ông gọi những công thức dài hàng chục ô, đầy phép cộng trừ thủ công là “điều kinh hoàng” – bởi chúng vừa mất thời gian, vừa dễ sai, lại rất khó kiểm tra.
AI, theo ông, có thể giúp người dùng tránh những con đường cụt như vậy. Dù với bản thân Early, AI không còn cải thiện được nhiều, nhưng ông tin rằng nếu một ngày AI đủ giỏi để dạy ông kỹ năng Excel mới, thì khi đó, việc “dùng Excel thủ công” sẽ gần như không còn chỗ đứng.
Người ta gọi Diarmuid Early là “LeBron James của Excel”. Nhưng đọc những gì ông chia sẻ, tôi lại thấy ông giống một người nhắc chúng ta nhớ rằng: Excel giỏi không phải là biết nhiều hàm hơn người khác, mà là luôn nghi ngờ cách mình đang làm, và tin rằng có thể làm tốt hơn.