Giáo viên trường xiếc cũng phải lặn lội về tận các vùng quê để tìm ra những học sinh tài năng cho trường. Mỗi người tiếp cận với thế giới sân khấu tròn bằng một con đường khác nhau nhưng tất cả đều có chung sự kiên trì và đam mê môn nghệ thuật đặc thù này.

Trên sân khấu tròn của rạp xiếc Trung ương, tất cả các khán giả đều hồi hộp theo dõi nghệ sĩ Ngọc Dũng thực hiện một động tác khó trong môn đứng tay thăng bằng. Trên chiếc đế sắt đặt trên một chiếc bàn nữa, nghệ sĩ Ngọc Dũng từ từ xếp thêm tám khúc sắt tròn chồng lên hai bên chân đế rồi đặt hai tay vào dùng lực nâng người lên thành tư thế trồng cây chuối khiến khán giả vỗ tay hoan hô nhiệt liệt.

Để có được tiết mục này, anh đã phải mất năm năm khổ luyện trong trường và khi về đoàn, mất thêm một thời gian khổ luyện nữa mới có thể thực hiện thành công những động tác như thế.

Muôn nẻo vào nghề

Nghệ sĩ Ngọc Dũng kể mình theo xiếc cũng vì có người bác là nghệ sĩ Ngọc Hảo là diễn viên của đoàn xiếc Trung ương. Từ bé, hay được ra Hà Nội xem bác diễn nên mê lúc nào không biết và khi bác hỏi có muốn theo không anh gật đầu ngay. 13 tuổi, anh theo bác lên Hà Nội và gần 20 năm nay, anh miệt mài theo đuổi nghề.

Với nghệ sĩ Quang Sự, anh tiếp xúc với sân khấu tròn khi các thầy cô về tỉnh tuyển diễn viên. Sinh ra ở một làng quê thuộc tỉnh Thanh Hoá, xiếc với anh vốn là một thế giới mới lạ, có chăng chỉ là thỉnh thoảng được xem trên tivi trong chương trình giải trí nước ngoài. Năm đó khi anh 14 tuổi, khi có đoàn giáo viên ở Hà Nội về tuyển học sinh cho trường xiếc, bố đã chở anh đến nơi tuyển sinh cách nhà mười cây số bằng chiếc xe đạp đã cũ. Vòng đầu tiên, kiểm tra chân tay, mặt mũi nên mấy giáo viên tuyển bảo anh quay trước quay sau, xoay ngang xoay dọc rồi cho về. Trúng tuyển vòng 2, anh phải lên Hà Nội học tập trung trong vòng hai tháng rồi mới kiểm tra xem ai có khả năng để tuyển vào vòng 3. Quang Sự cùng với 40 thí sinh từ các vùng quê khác bắt đầu một khoá học mới để dấn thân vào thế giới sân khấu tròn.

Để có năm phút đứng trên sân khấu thế này, nghệ sĩ xiếc phải khổ công tập luyện rất vất vả nhiều năm trời.

Nghề chơi cũng lắm công phu

Tẩt cả học sinh trường xiếc đều phải tập trung học và ở tại trường tại khu văn công Mai Dịch. Có những cô, cậu học trò mới 11 – 12 tuổi thôi nhưng đã phải tách cha mẹ bắt đầu cuộc sống tự lập ở một nơi hoàn toàn xa lạ.

Chế độ học tập và luyện tập tại trường rất gắt gao. Hai năm đầu tiên, học sinh sẽ học bốn môn cơ bản là nhào lộn, tung hứng, thăng bằng, thể thao. Lịch của một học sinh trường xiếc được chia ra buổi sáng học chuyên môn, buổi chiều học văn hoá.

Đa số học sinh khi vào trường vẫn chưa học xong phổ thông. Để vượt qua hai năm đầu là cả một quá trình rèn luyện hết sức gian khổ đòi hỏi học sinh phải có nghị lực rất cao mới trụ lại được.

Nghệ sĩ Diễm Loan kể 11 tuổi rời quê lên Hà Nội vào học trường xiếc. Vì còn quá bé nên mẹ phải ở lại mấy tháng vừa lo ăn uống, giặt giũ quần áo lại vừa lo dỗ dành, vì thời gian đầu. Đến khi cô quen với môi trường bà mới dám về. Vậy mà khi mẹ về rồi vẫn mất cả tháng ngày nào cũng khóc nhè vì nhớ mẹ.

Đã thế, trong quá trình luyện tập nhất là thời gian đầu chưa quen để hoàn thiện được các động tác cơ bản như gập dẻo, nhào lộn, xoạc chân phải cắn răng chịu đựng những giây phút đau đớn có khi nước mắt giàn giụa vì không chịu nổi.

Để qua được một môn thì phải tập tỉ mỉ từng động tác cơ bản, luyện từng khớp ngón tay, khớp ngón chân, phải chính xác đến từng giây nếu không chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể dẫn đến tai nạn. Sau một buổi học trở về thì mình mẩy bầm giập, có khi trặc chân, trặc tay đau nhức toàn than. Diễm Loan kể mấy lần đã ngấm ngầm thu xếp quần áo định về nhưng chính giấc mơ được tung mình trên những cánh đu khi xem chương trình xiếc trên tivi hồi còn bé đã giữ chân cô lại.

Trong hai năm đầu luyện tập các môn cơ bản, rất nhiều học sinh hoặc bị loại vì không đủ khả năng, hoặc không chịu nổi vất vả mà bỏ học. Nghệ sĩ Trần Ngọc Dũng cho biết khoá anh học có 40 người nhưng nhiều bạn bỏ về giữa chừng nên khi tốt nghiệp chỉ còn 25 người. Như thế cũng là nhiều vì có khoá đến khi tốt nghiệp chỉ còn một nửa lớp hoặc chưa đến một nửa.

Hết giai đoạn cơ bản, các giáo viên đánh giá thấy học sinh có khả năng về môn nào thì sẽ nhận và truyền dạy cho môn đó. Và phải mất thêm ba năm nữa, mới ra trường và mang theo hành trang vào nghề chỉ duy nhất một môn đã rèn luyện suốt mấy năm trời. Tiếp đến, là thời kỳ tìm thầy hướng dẫn để xây dựng và luyện tập tiết mục.

Cả một thời gian dài bền bỉ công phu như thế cũng chỉ để có được mấy phút toả sáng trên sân khấu. Đó là cái nghiệp mà người diễn viên xiếc khi đã dấn thân vào nghề phải chấp nhận. Thế nhưng trong quá trình diễn và tập, vẫn không thoát khỏi những sự cố, những tai nạn khiến nhiều người phải vĩnh viễn xa rời với nghề.